Compilatio Assisensis

  • Compilação de Assis, también "Legenda Perusina" ou "Legenda de Perusa".
  • [1]

    1 [Per obedientiam itaque raro praecipiendum censuit, nec primo fulminandum iaculum, quod esse deberet extremum.

    2 "Ad ensem, inquit, non cito manus mittenda est".

    3 Eum vero qui praecepto obedientiae obedire non festinaret, nec Deum timere nec hominem reveri (cfr. Luc 18,4).

    4 Nihil verius istis. Nam quid in temerario praeceptore auctoritas imperandi nisi gladius in manu] furiosi?

    6 Quid vero desperatius religioso obedientiam contemnente?

    [2]

    1 Dicebat sanctus Franciscus: "Veniet tempus (cfr. Ez 7,12) quo malis exemplis dilecta hec Dei Religio diffametur, ita ut pudeat exire in publicum.

    2 Qui vero tunc temporis ad suscipiendum ordinem venerint, sola Spiritus Sancti operatione ducentur, et nullam in eis maculam caro et sanguis (cfr. Sir 11,33; Mat 16,17) impinget, eruntque vere a Domino benedicti (cfr. Ps 113,15).

    3 In quibus quamvis operationes meritorie non fuerint, frigescente caritate (cfr. Mat 24,12), que facit sanctos operari ferventer, venture sunt illis temptationes immense;

    4 et qui fuerint in tempore illo reperti probati, meliores erunt predecessoribus suis.

    5 Ve autem illis, qui de sola sibi specie conversationis religiose plaudentes, torpescent otio, nec resistent constanter temptationibus ad probationem electorum permissis;

    6 quoniam soli qui probati fuerint accipient coronam vite (cfr. Iac 1,12) quos exercitat interim malitia reproborum.

    [3]

    1 Dicebat iterum: "Rogavi Dominum (cfr. 2Cor 12,8) fratres, ut michi ostendere dignaretur quando servus eius sum (cfr. Ps 118,125), et quando non.

    2 Nam nollem, inquit, nichil aliud quam servus existere suus.

    3 Ipse vero benignissimus Dominus sua nunc michi dignatione respondit: Servum meum [tunc] te esse cognosce veraciter, cum sancta cogitas, loqueris et operaris.

    4 Ideo vocavi vos, fratres, quoniam coram vobis verecundari volo, si quando horum trium nullum effecero".

    [4]

    1 Quadam die dum iaceret infirmus beatus Franciscus in palatio episcopatus Assisii, quidam frater spiritualis et sanctus homo dixit ei, quasi ludendo et ridendo:

    2 "Quantum vendes omnes tuos saccos Domino! Multi baldaquini et panni de serico ponentur et cooperientur super hoc corpus tuum, quod modo indutum est sacco".

    3 Habebat enim tunc sanctus Franciscus infulam pelliceam propter infirmitatem, que cooperta erat de sacco et indumentum de sacco.

    4 Respondit beatus Franciscus, non ipse, sed Spiritus Sanctus per ipsum, cum magno fervore spiritus et letitia dicens: "Tu verum dicis, quoniam ita erit".

    [5]

    1 Videns beatus Franciscus dum in eodem palatio maneret, quod cotidie magis gravaretur infirmitate, fecit se portari lecto apud ecclesiam Sancte Marie de Portiuncula, quoniam equitare non poterat propter gravamen sue gravissime infirmitatis.

    2 Cumque qui portabant eum transirent per viam iuxta hospitale, dixit illis ut ponerent lectum in terra.

    3 Et quia propter maximam et longam infirmitatem oculorum quasi videre non poterat, fecit verti lectum, ut teneret faciem versus civitatem Assisii.

    4 Et erigens se parum in lecto benedixit civitatem Assisii, dicens: "Domine, sicut credo quod civitas antiquo tempore fuerit locus et habitatio malorum et iniquorum hominum et inique fame omnibus hiis provinciis,

    5 sic video, propter abundantem misericordiam tuam, tempore quo placuit tibi, ostendisti multitudinem miserationum tuarum (cfr. Sir 36,1) in ea, ut esses locus et habitatio illorum, qui te cognoscerent et darent gloriam nomini tuo (cfr. Ps 113,1(9) et odorem bone vite et doctrine et bone fame omni populo christiano.

    6 Rogo ergo te, Domine Iesu Christe, Pater misericordiarum (cfr. 2Cor 1,3), ut non consideres ingratitudinem nostram, sed recordare semper habundantis misericordie tue, quem ostendisti in ea, ut semper sit locus et habitatio illorum qui te cognoscant et glorificent nomen tuum benedictum et gloriosum in secula seculorum (cfr. Dan 3,26), Amen".

    7 Et hiis dictis, deportatus fuit ad Sanctam Mariam de Portinncula.

    [6]

    1 Beatus Franciscus a tempore sue conversionis usque ad diem mortis semper sollicitus fuit tempore sanitatis et infirmitatis cognoscere et sequi voluntatem Domini (cfr. Rom 12,2).

    [7]

    1 Quadam die dixit quidam frater beato Francisco: "Pater, vita et conversatio tua extitit et est lumen et speculum non solum fratribus tuis, sed universali Ecclesie Dei, et illud idem erit mors tua;

    2 quoniam, licet fratribus tuis et quamplurimis aliis, tua mors sit dolor et tristitia magna, tibi tamen erit consolatio maxima et gaudium infinitum,

    3 quia transibis de multo labore ad maximam requiem, de multis doloribus et temptationibus ad gaudium infinitum, de magna paupertate tua, quam semper dilexisti et portasti voluntarie ab initio conversionis tue usque ad diem mortis, ad maximas et veras et infinitas divitias, de morte temporali ad vitam sempiternam,

    4 ubi videbis semper Dominum Deum tuum facie ad faciem (cfr. Gen 32,30; 1Cor 13,12), quem tanto fervore, desiderio et amore in hoc seculo contemplatus es".

    5 Et hiis dictis dixit ei manifeste: "Pater, scias in veritate quod, nisi de celo Dominus suam medicinam mitteret corpori tuo, tua infirmitas est incurabilis, et parum vivere debes, sicut et medici iam dixerunt.

    6 Hoc autem dixi ad confortandum spiritum tuum, ut gauderes semper in Domino interius et exterius, maxime ut fratres tui et alii, qui veniunt ad te visitandum, inveniant te gaudentem in Domino (cfr. Phip 4,4),

    7 quoniam sciunt et credunt te cito mori, ut ipsis hoc videntibus et aliis qui audierint, post mortem tuam, sit in memoriale tua mors, quomodo omnibus extitit vita et conversatio tua".

    8 Beatus Franciscus, licet infirmitatibus esset plurimum pregravatus, cum magno fervore spiritus et letitia utriusque hominis laudavit Dominum dixitque illi:

    9 "Ergo si cito debeo mori, vocate michi fratrem Angelum et fratrem Leonem, ut cantent michi de sorore morte".

    10 Iverunt fratres illi coram ipso et cum multis lacrimis cantaverunt Canticum fratris Solis et aliarum creaturarum Domini, et quod fecit ipse sanctus in infirmitate sua ad laudem Domini et ad consolationem anime sue et aliorum,

    11 in quo cantu ante versum ultimum posuit versum de sorore morte, videlicet:

    12 Laudato sie mio Segnore,

    per sora nostra morte corporale,

    dalla quale nullomo vivente po scampare.

    13 Guai ad quilli ke morirà neli peccati mortali.

    14 Biati quilli ke troverà neli toi sanctissime volontade

    ke lla morte second[a] noli farà male.

    [8]

    1 Quadam die beatus Franciscus vocavit ad se socios suos: "Vos scitis quemadmodum domina Iacoba de Septem soliis, michi et nostre Religioni extitit et est fidelis plurimum et devota;

    2 quapropter, ut credo, si significaveritis ei statum meum, pro magna gratia et consolatione habebit;

    3 et specialiter significate ei ut mittat vobis pannum pro una tunica de panno religioso, qui colori cineris assimiletur, et est tamquam pannus quem faciunt monachi Cistercienses in ultramontanis partibus;

    4 mittat etiam de illa comestione, quam pluries fecit michi, cum fui apud Urbem".

    5 Illam autem comestionem vocant Romani "mortariolum", que fit de amigdalis et zucaro vel melle et aliis rebus.

    6 Erat enim illa spiritualis mulier sancta vidua et Deo devota de nobilioribus et ditioribus totius Urbis, que tantam gratiam consecuta est a Deo meritis et predicatione beati Francisci, ut videretur quasi altera Madalena, plena semper lacrimis et devotione pro amore Dei.

    7 Et scripta littera, sicut dixerat sanctus pater, quidam frater procurabat invenire aliquem fratrem qui portaret litteram, et statim pulsatum fuit ad portam;

    8 cumque aperiret ostium quidam frater, vidit dominam Iacobam, que venerat cum festinatione (cfr. Luc 1,39) de Urbe ad visitandum beatum Franciscum,

    9 et statim quidam frater cum magna letitia ivit ad beatum Franciscum nuntians, qualiter domina Iacoba cum filio suo et aliis multis venerat ad visitandum ipsum,

    10 et ait; "Quid facimus, pater? Dimittemus ipsam intrare et venire ad te?".

    11 Nam de voluntate beati Francisci statu[tu]m fuit in illo loco in antiquo tempore, propter honestatem et devotionem illius loci, ut nulla mulier deberet intrare claustrum illud.

    12 Et ait beatus Franciscus: "Non est observanda hec constitutio in ista domina, quam tam magna fides et devotio de longinquis partibus fecit huc venire".

    13 Et sic introivit ad beatum Franciscum, spargens coram ipso multas lacrimas.

    14 Et mira res, quod pannum morticinum, videlicet cinerei coloris, pro tunica, et omnia que scripta erant in littera, ut mitteret, secum apportavit.

    15 Et plurimum admirati sunt inde fratres, considerantes sanctitatem beati Francisci.

    16 Immo dixit fratribus dicta domina Iacoba: "Fratres, dictum fuit michi in spiritu, cum orarem: Vade et visita patrem tuum, beatum Franciscum, et festina et noli tardare, quoniam, si multum tardaveris, non invenies ipsum vivum.

    17 Insuper talem pannum pro tunica eius portabis et tales res, ut facias ei talem comestionem; similiter pro eius luminaribus in magna quantitate de cera tecum apporta et de incenso similiter"

    18 Et incensum non fecit scribi in littera beatus Franciscus;

    19 sed Dominus illi domine voluit inspirare pro mercede et consolatione anime sue, et ut melius cognoscamus, quante sanctitatis fuerit iste sanctus, quem Pater celestis tanto honore in diebus mortis sue voluit honorare pauperem.

    20 Qui regibus inspiravit, ut irent cum muneribus et [ad] honorandum puerum dilectum Filium suum in diebus nativitatis et paupertatis sue, illi nobili domine in remotis partibus voluit inspirare, ut iret cum muneribus ad venerandum et honorandum gloriosum et sanctum corpus sancti servi sui,

    21 qui tanto amore et fervore in vita et in morte dilexit et secutus est paupertatem dilecti Filii sui.

    22 Paravit illa domina quadam die illam comestionem sancto patri, de qua desideravit comedere; sed parum comedit ex ea, quoniam quotidie eius corpus ex infirmitate maxima deficiebat et morti appropinquabat.

    23 Similiter fecit fieri multas candelas, ut post eius migrationem coram sancto suo corpore arderent; et de panno, quem pro tunica eius apportavit, fecerunt inde fratres tunicam sibi, cum qua sepultus fuit.

    24 Et ipsemet iussit fratribus, ut deberent consuere saccum super ipsam in signum et exemplum sanctissime humilitatis et paupertatis.

    25 Et factum est sicut placuit Deo, ut in illa hebdomada, in qua venit domina Iacoba, beatus Franciscus migraverit ad Dominum.

    [9]

    1 Beatus Franciscus a principio sue conversionis, Domino cooperante, velut sapiens seipsum et domum suam, videlicet Religionem, fundavit supra firmam petram (cfr. Mat 7,24) videlicet supra maximam humilitatem et paupertatem Filii Dei appellans ipsam Religionem Fratrum Minorum.

    2 Supra maximam humilitatem: unde in principio Religionis, postquam fratres ceperunt multiplicari, voluit quod fratres manerent in hospitalibus leprosorum ad serviendum eis;

    3 unde tempore illo quo veniebant ad Religionem nobiles et ignobiles, inter alia que annuntiabantur dicebatur eis, quod oporteret eos servire leprosis et manere in domibus eorum.

    4 Supra maximam paupertatem: sicut in Regula dicitur, quod fratres tamquam advene et peregrini (cfr. 1Pet 2,11) maneant in domibus, in quibus permanent, nichil sub celo habere velint, nisi sanctam paupertatem, per quam nutriuntur a Domino in hoc seculo cibis corporalibus et virtutibus, et in futuro celestem consequentur hereditatem.

    5 Se ipsum fundavit supra maximam paupertatem et humilitatem: quia, cum esset magnus prelatus in Ecclesia Dei, voluit et elegit abiectus esse non solum in Ecclesia Dei, sed inter fratres suos.

    [10]

    1 Quadam vice cum predicaret populo Interamne in platea ante episcopatum, episcopus eiusdem civitatis, discretus et spiritualis homo, intererat illi predicationi,

    2 unde finita predicatione episcopus surrexit et inter alia verba Dei, que locutus est ad illos, hoc quoque dixit:

    3 "Dominus ab initio, ex quo plantavit et hedificavit Ecclesiam (cfr. Mat 16,18) suam semper illustravit eam sanctis viris, qui verbo et exemplo ipsam excolerent.

    4 Nunc autem, in hac novissima hora (cfr. 1Ioa 2,18) illustravit isto pauperculo et despecto homine et illitterato — demonstrans beatum Franciscum digito cuncto populo — propter quod tenemini inde Dominum diligere et honorare et cavere vobis a peccatis, non enim fecit taliter omni nationi (cfr. Ps 149,20)".

    5 Finita predicatione, cum descendisset de loco ubi predicaverat, [dominus] episcopus et beatus Franciscus intraverunt ecclesiam episcopatus;

    6 tunc beatus Franciscus inclinavit se coram domino episcopo et procidit ad pedes eius (cfr. Mar 5,22) dicens:

    7 "In veritate dico vobis, domine episcope, quod aliquis homo adhuc non fecit michi tantum honorem in hoc seculo, quantum fecisti michi hodie, quoniam alii homines dicunt: iste est sanctus homo! attribuentes gloriam et sanctitatem creature et non Creatori.

    8 Sed tu separasti pretiosum a vili (cfr. Ier 15,19), tamquam discretus homo".

    9 Nam sepe cum beatus Franciscus honorificaretur et diceretur quod ipse esset sanctus homo, talibus sermonibus respondebat dicens: "Non sum adhuc securus, quin debeam habere filios et filias".

    10 Et dicebat: "Nam, quacumque hora Dominus vellet a me auferre thesaurum suum, quem michi mutuavit, quid aliud michi remaneret, nisi solummodo corpus et anima, que etiam infideles habent?

    11 Immo credere debeo, quod si Dominus latroni et etiam infideli homini tanta bona contulisset quanta et michi, quod fideliores me Domino existerent".

    12 Et ait: "Sicut in pictura Domini et beate Virginis in ligno depicta honoratur Deus et beata Virgo, et in memoria habetur Deus et beata Virgo, et tamen lignum vel pictura nichil sibi attribuit quia lignum et pictura est,

    13 sic servus Dei est quedam pictura, videlicet creatura Dei, in qua Deus honoratur propter beneficium suum,

    14 sed ipse [nichil] sibi tribuere debet, tamquam lignum vel pictura, sed soli Deo honor et gloria (cfr. 1Tim 1,17) reddenda est et sibi verecundia et tribulatio, dum vivit, quia semper, dum vivit, caro est contraria beneficiis Dei".

    [11]

    1 Inter fratres suos beatus Franciscus humilis esse voluit et, [ad] conservandam maiorem humilitatem, paucis annis post conversionem suam in quodam capitulo apud Sanctam Mariam de Portiuncula resignavit officium prelationis coram omnibus fratribus dicens:

    2 "Amodo sum mortuus vobis; sed ecce frater Petrus Cathanii, cui ego et vos omnes obediamus".

    3 Tunc fratres omnes ceperunt alta voce plorare et fortiter lacrimari.

    4 Et inclinans se beatus Franciscus coram fratre Petro promisit obedientiam et reverentiam; et exinde usque ad mortem (cfr. Phip 2,8) suam permansit subditus, quasi unus de aliis fratribus.

    5 Immo non solum generali ministro et provincialibus ministris subditus esse voluit, quoniam, in quacumque provincia morabatur vel iret ad predicandum, obediebat ministro illius provincie,

    6 sed etiam, propter maiorem perfectionem et humilitatem, longo tempore ante mortem suam, quadam vice dixit generali ministro:

    7 "Volo ut committas vicem tuam de me semper uni de sociis meis, cui obediam vice tua; quoniam propter bonum [exemplum] et virtutem obedientie in vita et in morte semper volo, quod maneas mecum".

    8 Et exinde usque ad mortem (cfr. Phip 2,8) semper habuit unum de sociis suis guardianum cui obediebat vice ministri generalis.

    9 Immo quadam vice dixit sociis: "Hanc gratiam inter alias contulit michi ipse Altissimus, quod ita diligenter obedirem novitio, qui intraret hodie Religionem, si esset meus guardianus, sicut illi, qui esset primus et antiquus in vita et in Religione fratrum.

    10 Quoniam subditus prelatum suum non hominem, sed Deum considerare debet, pro cuius amore sibi subditus est".

    11 Similiter dixit: "Non [est] aliquis prelatus in toto mundo, qui tantum timeatur a subditis et fratribus suis, quantum Dominus faceret me timeri a fratribus meis, si vellem;

    12 sed hanc gratiam contulit michi ipse Altissimus, quod volo esse contentus omnibus, sicut qui minor est in Religione".

    13 Et hoc vidimus oculis nostris (cfr. 1Ioa 1,1) multotiens nos qui fuimus cum (cfr. 2Pet 1,18) illo, sicut ipse testatur; quod multotiens, cum aliqui fratres non satisfacerent ei in suis necessitatibus vel dicerent ei aliquod verbum, per quod solet homo moveri ad scandalum, statim ibat ad orationem et in reversione sua nolebat recordari dicens:

    14 Talis frater michi non satisfecit, vel: Dixit michi tale verbum.

    15 Quanto magis morti appropinquabat, tanto magis erat sollicitus in omni perfectione considerare quomodo in omni humilitate et paupertate vivere et mori posset.

    [12]

    1 In die qua domina Iacoba paravit illam comestionem, beato Francisco, recordatus est pater [fratris] Bernardi, dicens sociis suis: "Hec comestio est bona pro fratre Bernardo".

    2 Et vocans ad se unum de sociis suis dixit ei: "Vade, dicas fratri Bernardo, quod statim veniat ad me".

    3 Ivit statim frater ille et duxit ipsum ad beatum Franciscum.

    4 Et sedens coram lecto, ubi iacebat beatus Franciscus, dixit frater Bernardus: "Pater, rogo, ut michi benedicas et ostendas michi dilectionem, quoniam [si] paternali affectione in me ostenderis dilectionem, credo quod ipse Deus et ceteri fratres de Religione amplius me amabunt".

    5 Beatus Franciscus non poterat ipsum videre, quoniam per multos dies ante lumen amiserat oculorum; sed extendens dexteram posuit ipsam super caput (cfr. Gen 48,14) fratris Egidii, qui fuit tertius primorum frater et sedebat tunc iuxta fratrem Bernardum, credens ipsam ponere super caput fratris Bernardi,

    6 et tangens caput fratris Egidii, sicut homo cecutiens, statim cognovit per Spiritum Sanctum dicens: "Hoc non est caput fratris Bernardi mei".

    7 Frater Bernardus statim appropinquavit [se] magis ipsi.

    8 Beatus Franciscus ponens manum suam super caput (cfr. Gen 48,14.17) ipsius benedixit ipsum.

    9 Insuper dixit uni de sociis suis: "Scribe, sicut dico tibi: Primus frater quem dedit michi Dominus, fuit frater Bernardus, et qui primo incepit et complevit perfectissime perfectionem sancti Evangelii, distribuendo bona sua omnia pauperibus;

    10 propter quod et propter multas alias prerogativas teneor ipsum magis diligere, quem aliquem fratrem totius Religionis.

    11 Unde volo et precipio, sicut possum, ut quicumque fuerit generalis minister, ipsum diligat et honoret tamquam meipsum, ac etiam [alii] ministri provinciales et fratres totius Religionis ipsum teneant vice mea".

    12 Et plurimum inde consolatus est frater Bernardus et alii fratres videntes hoc.

    13 Nam quodam tempore, considerans beatus Franciscus nimiam perfectionem fratris Bernardi, prophetavit de ipso coram quibusdam fratribus dicens:

    14 "Dico vobis quod fratri Bernardo dati sunt ad exercitium quidam de magnis et subtilissimis demonibus, qui multas tribulationes et temptationes immittent in eum,

    15 sed misericors Dominus prope finem suum substollet ipsum de omni tribulatione et temptatione interiori et exteriori et ponet spiritum eius et corpus in tanta pace, quiete et consolatione, quod universi fratres, qui viderint et audierint, plurimum inde admirabuntur et pro magno miraculo habebunt;

    16 et in illa pace, quiete et consolatione utriusque hominis, transibit de hoc seculo ad Dominum".

    17 Et plurimum inde admirati sunt fratres, qui hoc a beato Francisco audierunt, quoniam ad litteram de puncto ad punctum verum fuit, quod de ipso predixerat per Spiritum Sanctum.

    18 Nam frater Bernardus, in egritudine mortis, in tanta pace et quiete spiritus erat, quod iacere nolebat;

    19 et si iacebat, quasi sedendo iacebat, ne etiam levissima fumositas humorum ascendens ad caput eius induceret imaginationem et somnium aliud preter pertinens ad id quod cogitabat de Deo;

    20 et si aliquando hoc fieret, statim surgebat et concutiebat se dicens: "Quid fuit hoc? Quare sic cogitavi?".

    21 Immo cum libenter poneret aquam rosaseam ad nares pro confortatione, cum magis appropinquaret morti, nolebat ponere propter continuam Dei meditationem.

    22 Unde dicebat offerenti: "Noli me impedire".

    23 Et ad hoc, ut magis libere et pacifice et quiete mori posset, expropriavit se de corporis officiis in manibus cuiusdam fratris, qui erat medicus et iuvabat eum, dicens illi:

    24 "Nullam michi volo curam inde esse comedendi vel bibendi, sed tibi committo; si dederis, accipiam; si non, non".

    25 Ex quo autem cepit infirmari, voluit semper habere iuxta se fratrem sacerdotem usque in horam mortis.

    26 Et quando occurrebat illi aliquid in mente, unde reprehenderet eum conscientia, statim confitebatur et dicebat inde suam culpam.

    27 Post mortem factus est albus et caro sua mollis, et quasi ridere videbatur; unde pulchrior post mortem quam antea videbatur;

    28 et qui intuebantur ipsum delectabantur ipsum magis respicere, quam dum viveret, quoniam videbatur tamquam sanctus qui rideret.

    [13]

    1 In illa hebdomada qua [migravit] beatus Franciscus, domina Clara, Ordinis sororum prima plantula, abbatissa sororum pauperum monasterii Sancti Damiani de Assisio, emulatrix sancti Francisci in conservando semper paupertatem Filii Dei, cum esset tunc valde infirma et timeret mori, antequam beatus Franciscus, plorabat amaro animo (cfr. 2Re 17,8) et consolari non poterat

    2 quia ante obitum suum videre non valebat unicum patrem suum post Deum, videlicet beatum Franciscum, consolatorem utriusque hominis ac etiam primum fundatorem suum in gratia Dei.

    3 Et ideo per quemdam fratrem beato Francisco significavit.

    4 Beatus Franciscus hoc audiens, cum diligeret eam ac eius sorores paternali affectione propter earum sanctam conversationem, motus est ad pietatem, maxime quia post paucos annos, ex quo cepit habere fratres, Domino cooperante, suis monitis conversa fuit ad Dominum;

    5 de cuius conversione non solum Religioni fratrum hedificatio magna fuit, sed etiam universali Ecclesie Dei.

    6 Sed considerans beatus Franciscus, quoniam quod desiderabat, videlicet ipsum videre, tunc fieri non posset, quoniam uterque graviter infirmabatur, ad consolandum ipsam scripsit ei per litteram suam benedictionem,

    7 ac etiam absolvit ipsam ab omni defectu, si quem habuisset, in eius mandatis et voluntatibus et mandatis et voluntatibus Filii Dei.

    8 Insuper ut deponeret omnem tristitiam et consolaretur in Domino, non ipse, sed Spiritus Dei locutus est in eo hec verba dicens eidem fratri, quem ipsa miserat:

    9 "Vade et porta litteram hanc domine Clare et dices ei quod deponat omnem dolorem et tristitiam, quia modo me videre non potest;

    10 sed in veritate sciat quod ante obitum suum tam ipsa, quam eius sorores me videbunt et maximam consolationem de me habebunt".

    11 Factum est autem ut, cum paulo post migraret de nocte beatus Franciscus, mane facto, universus populus (cfr. Mat 27,25) virorum et mulierum civitatis Assisii, cum universo clero, tollentes sanctum corpus de loco, ubi obierat, cum hymnis et laudibus, et accipientes singuli ramos arborum de voluntate Domini portarent illud ad Sanctum Damianum,

    12 ut impleretur sermo quem Dominus locutus est in sancto suo ad consolandum filias et ancillas suas.

    13 Et remota crate ferrea de fenestra, per quam Christi ancille communicare solent et aliquando audire verbum Dei, tulerunt fratres sanctum corpus de lecto et tenuerunt ipsum inter brachia ad fenestram per magnam horam,

    14 donec domina Clara ac eius sorores haberent de ipso maximam consolationem, licet lacrimis multis plene et afflicte doloribus essent, quoniam post Deum ipse erat unica consolatio earum in hoc seculo.

    [14]

    1 Sero diei sabbati post vesperas ante noctem qua migravit ad Dominum beatus Franciscus, multe aves, que dicuntur laude, supra tectum domus in qua iacebat beatus Franciscus, non multum [alte] volabant et faciebant rotam ad modum circuli cantando.

    2 Nos vero qui fuimus cum (cfr. 2Pet 1,18) beato Francisco, qui de ipso hec scripsimus, testimonium p[er]hibemus (cfr. Ioa 21,24; 3Ioa 12), quod multotiens audivimus ipsum dicentem:

    3 "Si locutus fuero imperatori, supplicabo ei, ut amore Dei et mei precaminis interventu faciat constitutum et scriptum, ut nullus homo capiat sorores laudas vel faciat ipsis quidquam mali.

    4 Similiter quod omnes potestates civitatum et domini castrorum et villarum teneantur quolibet anno in Nativitate Domini compellere homines ad prohiciendum de frumento et aliis [granis] per vias extra civitates et castella, ut habeant ad comedendum, maxime sorores laude et alie aves in die tante solemnitatis.

    5 Et quod ad reverentiam Filii Dei, quem in presepio inter bovem et asinum reclinavit (cfr. Luc 2,7) beata Virgo mater eius tali nocte omnis homo in ipsa nocte satis debeat dare de annona fratribus bobus et asinis;

    6 similiter quod in Nativitate Domini omnes pauperes a divitibus debeant saturari".

    7 Nam beatus Franciscus maiorem reverentiam habebat in Nativitate Domini, quam in nulla alia solemnitate Domini, quoniam, licet in aliis eius solemnitatibus Dominus salutem nostram operatus sit, tamen ex quo natus fuit nobis (cfr. Is 9,6), ut dicebat beatus Franciscus, oportuit nos salvari.

    8 Propterea volebat ut tali die omnis christianus in Domino exultaret et pro eius amore, qui semetipsum dedit (cfr. Tit 2,14) nobis, omnis homo non tantum pauperibus cum hilaritate esset largus, sed etiam animalibus et avibus.

    9 Dicebat beatus Franciscus de lauda: "Soror lauda habet caputium sicut religiosi, et est humilis avis, que vadit libenter per viam ad inveniendum sibi aliqua frumenta, etiamsi invenerit ea inter stercora animalium, extrahit tamen ea et comedit.

    10 Volando laudat Dominum, sicut boni religiosi despicientes terrena, quorum semper in celis est conversatio (cfr. Phip 3,20).

    11 Preterea eius vestimentum terre assimilatur, videlicet penne eius, exemplum prebens religiosis, ut non colorata et delicata vestimenta habere debeant, sed quasi mortua ad modum terre".

    12 Et propterea, quia beatus Franciscus in sororibus laudis considerabat hec predicta, multum diligebat eas et libenter videbat.

    [15]

    1 Dicebat beatus Franciscus frequenter verba ista fratribus:

    2 "Non fui latro unquam, idest de helemosinis, que pauperum sunt hereditas,

    3 semper minus accepi quam me contingeret, ne defraudarentur alii pauperes sorte sua, quia contrarium facere furtum esset".

    [16]

    1 Cum fratres ministri suaderent ei, quod aliquid concederet saltem in communi, ut tanta multitudo haberet ad quod recurreret, sanctus Franciscus in oratione vocavit Christum et super hoc consuluit eum.

    2 Qui statim respondi quod omnia auferret in speciali et in communi dicens, quod ista est familia sua, cui semper erat paratus providere, quantumcumque cresceret, et semper eam foveret, quandiu in ipso speraret.

    [17]

    1 Cum beatus Franciscus esset in quodam monte cum fratre Leone de Assisio et fratre Bonizo de Bononia ad faciendum Regulam — quia prima erat perdita, quam, Christo docente, scribi fecit — congregati ministri quamplures ad fratrem Heliam, qui erat vicarius beati Francisci, dixerunt sibi:

    2 "Audivimus quod iste frater Franciscus facit unam novam Regulam; timemus, ne faciat ita asperam, quod non possimus eam servare.

    3 Volumus quod vadas ad eum et dicas ei, quod nos nolumus esse obligati ad illam Regulam; faciat pro se et non faciat pro nobis".

    4 Quibus frater Helias respondit, quod nolebat ire, timens reprehensionem fratris Francisci.

    5 Tunc illis instantibus quod iret, dixit se nolle ire sine ipsis. Et tunc omnes iverunt.

    6 Et cum esset frater Helias cum dictis ministris prope locum ubi stabat beatus Franciscus, vocavit eum;

    7 quo respondente et vidente ministros predictos, dixit beatus Franciscus: "Quid volunt isti fratres?".

    3 Et frater Helias respondit: "Isti sunt ministri, qui audientes quod tu facis novam Regulam, et timentes quod facias nimis asperam, dicunt et protestantur quod nolunt ad eam esse obligati.

    9 Facias pro te, et non pro eis".

    10 Tunc beatus Franciscus vertit faciem suam versus celum et loquebatur sic Christo: "Domine, nonne bene dixi, quod non crederent tibi?".

    11 Tunc audita est vox in aëre Christi respondentis: "Francisce, nichil est in Regula de tuo, sed totum est meum quicquid est ibi.

    12 Et volo quod Regula sic observetur ad litteram, ad litteram, ad litteram, et sine glossa, et sine glossa, et sine glossa".

    13 Et addidit: "Ego scio quantum potest humana infirmitas, et quantum volo eos iuvare.

    14 Qui nolunt eam servare, exeant de Ordine".

    15 Tunc beatus Franciscus vertit se ad fratres illos et dixit eis: "Audistis? audistis? vultis quod iterum faciam vobis dici?".

    16 Tunc ministri illi confusi et se inculpantes recesserunt.

    [18]

    1 Dum beatus Franciscus esset in capitulo generali apud Sanctam Mariam de Portiuncula, quod dictum est capitulum sestoriorum et fuerunt ibi quinque milia fratres,

    2 quamplures fratres sapientes et in scientia docti, ad dominum Cardinalem, qui fuit postea papa Gregorius, qui presens in capitulo erat, dixerunt quod suaderet beato Francisco,

    3 quod sequeretur concilia dictorum fratrum sapientium et permitteret se interdum duci ab eis, allegantes Regulam beati Benedicti, beati Augustini et beati Bernardi, que docent sic et sic ordinate vivere.

    4 Tunc beatus Franciscus, audita monitione Cardinalis super hoc, cepit eum per manum et duxit eum ad fratres congregatos in capitulo et locutus est sic fratribus:

    5 "Fratres mei, fratres mei, Deus vocavit me per viam humilitatis et ostendit michi viam simplicitatis: nolo quod nominetis michi Regulam aliquam, neque sancti Augustini, nec sancti Bernardi, nec sancti Benedicti.

    6 Et dixit Dominus michi, quod volebat, quod ego essem unus novellus pazzus in mundo; et noluit nos ducere Deus per aliam viam, quam per istam scientiam; sed per vestram scientiam et sapientiam Deus vos confundet.

    7 Sed confido ego in castaldis Domini, quod per ipsos vos puniet, et adhuc redibitis ad vestrum statum, ad vestrum vituperium; velitis, nolitis".

    8 Tunc Cardinalis obstupuit et nichil respondit, et fratres omnes timuerunt.

    [19]

    1 Licet beatus Franciscus cum omnibus hominibus pacem habere (cfr. Rom 12,18) filios vellet atque universis parvulos se prebere, clericis tamen maxime humiles esse verbo docuit, et monstravit exemplo.

    2 Dicebat enim: "In adiutorium (cfr. Ps 69,2; Dan 10,13) clericorum missi sumus ad animarum salutem (cfr. 1Pet 1,9) ut quod in illis invenitur minus suppleatur a nobis.

    3 Recipiet unusquisque mercedem non secundum auctoritatem, sed secundum laborem (cfr. 1Cor 3,8).

    4 Scitote inquit, fratres, Deo esse gratissimum animarum lucrum vel fructum (cfr. Sap 3,13), meliusque illud consequi posse pace, quam discordia clericorum.

    5 Quod si ipsi salutem impediunt populorum, Dei est ultio et ipse retribuet eis in tempore (cfr. Deut 32,35).

    6 Ideo estote subiecti (cfr. 1Pet 2,13) prelatis, ne, quantum ex vobis est (cfr. Rom 12,18), zelus aliquis surgat.

    7 Si filii pacis fueritis (cfr. Luc 10,6) clerum et populum Deo lucrabimini, quod acceptabilius iudicat Dominus, quam populum solum, clero scandalizato, lucrari.

    8 Tegite, inquit, eorum casus, multiplices supplete defectus, et cum hoc feceritis (cfr. Luc 17,10), humiliores estote".

    [20]

    1 Item aliqui fratres dixerunt beato Francisco: "Pater, nonne vides quod aliquando episcopi non permittunt nos predicare, et pluribus diebus permittunt nos stare in una terra otiosos, antequam possimus populo predicare?

    2 Et melius esset quod tu impetrares, quod fratres haberent privilegium a domino papa, et esset salus animarum (cfr. 1Pet 1,9)".

    3 Quibus ipse respondit cum magna reprehesione dicens: "Vos, Fratres Minores, non cognoscitis voluntatem Dei, et non permittitis me convertere totum mundum, sicut Deus vult.

    4 Nam ego volo per humilitatem et reverentiam primo convertere prelatos, et cum ipsi viderint sanctam vitam vestram et reverentiam ad eos, ipsi rogabunt vos, quod predicetis et convertatis populum.

    5 Et ipsum vocabunt vobis melius, quam privilegia, que vultis, que vos ducent ad superbiam.

    6 Et si fueritis separati ab omni avaritia (cfr. Luc 12,15) et inducatis populum quod reddant ecclesiis iura sua, ipsi rogabunt vos quod audiatis confessionem populi sui;

    7 licet de hoc non debeatis curare, quia, si conversi fuerint, bene invenient confessores.

    8 Ego pro me volo hoc privilegium a Domino, nullum scilicet ab homine habere privilegium, nisi omnibus reverentiam facere et per obedientiam sancte Regule exemplo plus quam verbo convertera universos".

    [21]

    1 Quadam vice dixit Dominus Iesus Christus fratri Leoni socio beati Francisci: "Ego lamentor de fratribus".

    2 Cui respondit frater Leo: "De quibus, Domine?".

    3 Et Dominus dixit: "De tribus: scilicet quia non recognoscunt beneficia mea, que largiter, ut scis, impendo eis cotidie, cum [non] seminent neque metant (cfr. Luc 12,24).

    4 Et quia tota die murmurant et otiosi (cfr. Mat 20,6) sunt;

    5 et sepe ad iram se provocant ad invicem et ad amorem non redeunt et non parcunt injuriam quam recipiunt".

    [22]

    1 Quadam nocte beatus Franciscus tantum fuit doloribus infirmitatum pregravatus quod fere in illa nocte nec quiescere potuit nec dormire.

    2 Mane, cessante aliquantulum dolore, fecit vocari omnes fratres existentes in loco, et, illis sedentibus coram ipso, consideravit et prospexit eos in personis omnium fratrum.

    3 Et incipiens ab uno fratre benedixit eos, ponens dexteram manum in capitibus (cfr. Gen 48,17) singulorum; benedixitque omnes, qui erant in Religione et qui venturi erant usque in finem seculi (cfr. Ioa 1,15; Dan 7,18);

    4 et videbatur compati sibi ipsi eo quod non poterat videre filios et fratres suos ante mortem suam.

    5 Postea iussit apportari coram se panes et benedixit (cfr. Mat 26,26) eos;

    6 et quia propter infirmitatem eos frangere non poterat, fecit a quodam fratre ipsos in plurimas particulas frangi; et accipiens, unicuique fratrum porrexit particulam, precipiens ut totam manducaret (cfr. Mar 14,22; 1Cor 11,24).

    7 Nam sicut Dominus feria .V. cum apostolis voluit manducare ante mortem suam, sic quodammodo visum fuit fratribus illis, quod beatus Franciscus ante mortem suam voluit benedicere illis et in eis omnibus aliis fratribus,

    8 et quod manducarent illum panem benedictum, quasi quodammodo cum ceteris fratribus quis manducarent.

    9 Et hoc manifeste considerare possumus, quia, cum esset alia dies quem feria .V., ipse dixit fratribus quod credebat feriam .V. esse.

    10 Unus ex illis fratribus reservavit particulam unam de illo pane.

    11 Et post mortem beati Francisci aliqui, qui gustaverunt de eo in suis infirmitatibus, liberati sunt statim.

    [23]

    1 Docebat fratres suos habitacula paupercula facere, ligneas non lapideas easque vili schemate casellas erigere.

    2 Nolebat locellum aliquem fratres inhabitare, nisi certus ad quem proprietas pertineret constaret patronus.

    3 Legem namque peregrinorum (cfr. Ex 12,49) in filiis semper quesivit.

    [24]

    1 Non solum domorum arrogantiam odiebat homo iste, verum domorum utensilia multa vel exquisita plurimum perhorrebat.

    2 Nichil in mensis nec in vasis quod mundi recordaretur amabat, ut omnia peregrinationem, omnia cantarent exilium.

    [25]

    1 In libris testimonium querere Domini (cfr. Ps 18,8) non pretium, hedificationem non pulchritudinem edocebat.

    2 Paucos haberi volebat, eosdemque ad fratrum egentium necessitatem paratos.

    [26]

    1 In stratis et lectis ita demum abundabat copiasa pauperies, ut qui super paleas panniculos semisanos haberet, pro thalamo reputaret.

    [27]

    1 Verum summopere amicus Dei omnia que sunt mundi (cfr. 1Cor 7,33.34) despiciens, super omnia tamen exsecrabatur pecuniam.

    2 Unde illam a principio sue conversionis precipue vilipendit, et tamquam ipsum diabolum se sequentibus semper fugiendam innuit.

    3 Hec ab ipso erat solertia data suis: ut stercus et pecuniam uno amoris pretio ponderarent.

    4 Accidit igitur die quadam (cfr. Gen 39,11) ut secularis quidam ecclesiam Sancte Marie de Portiuncula oraturus intraret, qui causa oblationis pecuniam posuit iuxta crucem.

    5 Quam, illo recedente, frater unus simpliciter sua manu contingens in fenestram proiecit.

    6 Pervenit ad sanctum quod fecerat frater; deprehensum ille se videns currit ad veniam, et humo prostratus se profert ad verbera.

    7 Arguit illum sanctus, et de pecunia tacta durissime increpat.

    8 Iubet eum ore proprio de fenestra levare pecuniam, et extra septa loci ipsam ore suo super stercus ponere asininum.

    9 Dumque implet iussum frater ille gratulanter, timor implet corda audientia ceterorum.

    10 Contemnunt omnes magis de cetero sic stercori comparatum, et ad contemptum eius novis exemplis cotidie animantur.

    [28]

    1 Indutus homo iste virtute (cfr. Luc 24,49), plus intus igne calescebat divino, quam foris corporeo tegumento.

    [29]

    1 Ex[s]ecrabatur vestitos triplicibus, et qui, preter necessitatem, mollibus utebatur in Ordine.

    2 Necessitatem vero, quem non ratio sed voluptas ostentat, signum exstincti spiritus (cfr. 1The 5,19) asserebat.

    3 "Spiritu, inquit, tepido et pedetentim a gratia frigescente, necesse est carnem et sanguinem (cfr. Gal 1,16; Mat 16,17) que sua sunt querere (cfr. Phip 2,21).

    4 Quid enim, ait, restat, anima non inveniente delitias, nisi ut caro convertatur ad suas?

    5 Et tunc animalis appetitus necessitatis articulum palliat, tunc sensus carnis (cfr. Col 2,18) conscientiam format".

    6 Subdebatque:

    [30]

    1 "Adsit fratri meo vera necessitas, quevis eum indigentia tangat: si satisfacere properat eamque a se longe repellere, quid mercedis accipiet (cfr. Gen 29,15)?

    2 Incidit quidem occasio meriti, sed displicuisse sibi studiose probavit".

    3 Hiis et similibus ignotos necessitatibus configebat, cum ipsas patienter non ferre, nichil aliud sit quem Egyptum repetere.

    4 Denique nulla vult occasione plures duabus tunicas fratres habere, quas tamen consutis petiis resarcire concedit.

    5 Exquisitos pannos horrere iubet et contraria facientes acerrime coram omnibus mordet; atque ut tales suo exemplo confunderet, super tunicam propriam rudem consuit saccum (cfr. Iob 16,16).

    6 In morte etiam exequiale[m] tunicam [vili sacco petiit operiri.

    7 Fratribus autem quos urgeret infirmitas, seu necessitas alia, mollem subtus ad carnem tunicam] indulgebat, ita tamen quod foris in habitu asperitas et vilitas servaretur.

    3 Dicebat enim: "Tantum adhuc laxabitur rigor, dominabitur tepor, quod filii pauperis patris et[iam] scarulaticos portare, colore solum mutato, minime verebuntur".

    [31]

    1 Accidit apud Celanum tempore hiemali, ut sanctus Franciscus pannum in modum mantelli haberet plicatum, quem quidam amicus fratrum commodaverat ei.

    2 Et cum esset in palatio episcopi Marsicani, occurrit ei vetula quedam helemosinam petens (cfr. Act 3,2).

    3 Confestim pannum solvit a collo et, licet alienum, vetule pauperi donat dicens: "Vade, fac tibi tunicam, quoniam satis eges".

    4 Arridet vetula et stupefacta, timore nescio an gaudio, pannum sumit e manibus.

    6 Currit velocius, et ne mora periculum repetitionis trahat, forficibus subiicit.

    6 Cum autem inveniret precisum pannum non sufficere tunice, primam benignitatem ex parte experta, redit ad sanctum, indicans in panno defectum.

    7 Vertit sanctus ad socium oculos, qui tantundem pannum gerebat ad dorsum: "Audis, inquit, frater, quid hec paupercula dicit?

    8 Amore Domini toleremus algorem, et da paupercule pannum ut tunicam compleat".

    9 Dederat ipse, donat et socius, et uterque nudus remanet ut vetula vestiatur.

    [32]

    1 Alio tempore, cum reverteretur de Senis, pauperem quendam obvium habuit dixitque socio: "Oportet, ut reddamus mantellum pauperculo cuius est.

    2 Mutuo accepimus (cfr. Luc 6,34) ipsum donec pauperiorem invenire contingeret".

    3 Socius considerans pii patris necessitatem pertinaciter obsistebat, ne provideret alii, se neglecto.

    4 Cui sanctus: "Ego fur esse (cfr. Ioa 12,6) nolo. Pro furto nobis imputaretur, si non daremus magis egenti".

    5 Destitit ille, tradidit iste mantellum.

    [33]

    1 Simile accidit apud Cellam de Cortona.

    2 Portabat beatus Franciscus novum mantellum, quem pro ipso fratres studiose quesierant.

    3 Venit pauper ad locum, uxorem mortuam plorans et familiam pauperculam derelictam (cfr. Ps 10,14).

    4 Cui sanctus: "Hunc tibi amore Filii Dei trado mantellum, tali pacto ut nulli reddas nisi bene comparaverit ipsum".

    5 Accurrerunt protinus fratres ut mantellum auferrent, et donationem hanc prepedirent.

    6 Sed pauper, in vultu sancti patris audaciam sumens (cfr. 2Par 17,6), uncis manibusque defendebat ut proprium.

    7 Ad ultimum (cfr. 2Mac 5,5) redemere mantellum fratres, et pauper, pretio sumpto, discessit.

    [34]

    1 Quodam tempore apud Collem comitatus Perusii repperit sanctus Franciscus pauperculum quendam, quem prius in seculo noverat.

    2 Dixitque ad eum: "Frater, qualiter te habes?".

    3 At ille, trato animo, cepit in dominum suum maledicta congerere (cfr. Num 5,19.23), qui abstulerat sibi omnia sua:

    4 "Gratia, inquit, domini mei cui omnipotens Dominus maledicat (cfr. Apoc 1,8; Gen 5,29), nonnisi male me habeo (cfr. Mat 4,24)".

    5 Miseratus animam illius magis quem corpus, cum in odio mortali persisteret, dixit ei beatus Franciscus: "Frater, indulgeas domino tuo amore Dei, ut liberes animam tuam (cfr. Est 4,13), et esse poterit quod ipse ablata tibi restituet (cfr. Ex 22,12).

    6 Sin autem res tuas perdidisti et animam perdes (cfr. Luc 9,24)".

    7 Et ille: "Non possum, ait, penitus indulgere, nisi prius reddat ille quod abstulit".

    8 Beatus Franciscus cum haberet quemdam mantellum ad dorsum dixit ei: "Ecce do tibi mantellum istum; precorque ut indulgeas domino tuo amore Domini Dei".

    9 Dulcoratus ille a beneficio provocatus, munere sumpto, remisit injurias.

    [35]

    1 Manente ipso apud Senas, contigit illuc venire quendam de Ordine Predicatorum, virum quidem spiritualem (cfr. Os 9,7) et sacre theologie doctorem.

    2 Visitato igitur beato Francisco, ipse pariter et sanctus diu de verbis Domini (cfr. Ioa 3,34) dulcissima collatione fruuntur.

    [36]

    1 Interrogavit autem dictus magister eum de illo Ezechielis verbo: Si non annuntiaveris impio impietatem suam, animam eius de manu tua requiram (cfr. Ez 3,18).

    2 Dixit enim: "Multos, bone pater, ipse cognosco, quos sciens esse in peccato mortali, non semper eis impietatem eorum annuntio.

    3 Numquid de manu mea talium anime requirentur (cfr. Ez 3,18)?".

    4 Cui cum beatus Franciscus idiotam se diceret, et ideo magis docendum ab eo, quam supra scripture sententiam respondere, adiecit humilis ille magister:

    5 "Frater, licet ab aliquibus sapientibus verbi huius expositionem audierim, libenter tamen super hoc tuum reciperem intellectum".

    6 Dixit ad eum beatus Franciscus: "Si verbum universaliter debet intelligi, taliter ego accipio, quod servus Dei (cfr. Dan 6,20) sic debet vita et sanctitate in se ardere, ut luce exempli et lingua conversationis (cfr. Ioa 5,35; 1Tim 4,12) omnes impios reprehendat.

    7 Sic, inquam, splendor vite eius et odor fame ipsius omnibus annuntiabit iniquitatem (cfr. Ez 3,19) eorum".

    8 Plurimum itaque vir ille hedificatus abscedens, dixit sociis beati Francisci: "Fratres mei, theologia viri huius, puritate et contemplatione subnixa, est aquila volans (cfr. Iob 9,26); nostra vero scientia ventre graditur super terram (cfr. Gen 1,20.22; 3,14)".

    [37]

    1 Solebat non castos oculos enigmate tali configere (cfr. 1Cor 13,12; Ps 118,120).

    2 "Rex pius et potens duos ad reginam successive nuntios misit.

    3 Redit primus et tantum verbis verba reportat.

    4 Siquidem sapientis oculi in capite (cfr. Qo 2,14) fuerant, nec prosilierant quoquam.

    5 Redit alius, et post brevia verba que refert, longam de domine pulchritudine texit historiam: Vere, domine, vidi pulcherrimam mulierem. Felix qui fruitur.

    6 At ille: Tu, inquit, serve nequam (cfr. Mat 18,32), in sponsam meam oculos impudicos iecisti? Liquet quod emere volueris rem prospectam subtiliter.

    7 Iubet revocari primum et ait: "Quid tibi de regina videtur?

    8 Et ille: Optime quidem, quoniam libenter audivit, respondit sagaciter.

    9 Et nichil, inquit, ei formositatis inest?

    10 Tuum, ait, domine mi, sit hoc inspicere; meum fuit verba proferre.

    11 Fertur a rege sententia: Tu, inquit, oculis castus, esto in camera corpore castior: hic vero exeat domum, ne polluat thalamum".

    12 Dicebat enim: "Quis non deberet timere respicere sponsam Christi?".

    [38]

    1 Nonnumquam [vero talia] faciebat.

    2 Dulcissima melodia spiritus intra ipsum ebulliens exterius gallicum dabat sonum, et vena divini susurrii, quam auris eius suscipiebat furtive (cfr. Iob 4,12), gallicum erumpebat in iubilum.

    3 Lignum quandoque, ut oculis [vidi], colligebat ex terra, ipsumque sinistro brachio superponens arculum flexum tenebat in dextera, quem quasi super viellam trahens per lignum et ad hoc gestus presentans idoneos, gallice cantabat de Deo.

    4 Terminabantur tota hec tripudia frequenter in lacrimas, et [in] passionis Christi compassionem hic iubilus solvebatur.

    5 Inde hic sanctus continua trahebat suspiria, et ingeminatis gemitibus, inferiorum que in menu erant oblitus, suspendebatur ad celum.

    [39]

    1 Ad servandam humilitatis sancte virtutem, paucis annis elapsis, post suam conversionem, in quodam capitulo, coram omnibus fratribus de Religione, prelationis officium resignavit dicens:

    2 "Amodo sum mortuus vobis. Sed ecce, inquit, frater Petrus Cathanii, cui ego et vos omnes obediamus".

    3 Et inclinans se protinus coram ipso, obedientiam et reverentiam promisit eidem.

    4 Flebant igitur fratres, et altos extorquebat gemitus dolor, cum videbant se tanto patre quodammodo orphanos fieri.

    5 Surgens beatus Franciscus, iunctis manibus et oculis in celum erectis, dixit: "Domine, recommendo tibi familiam, quam michi hactenus commisisti.

    6 Et nunc, propter infirmitates quas tu nosti, dulcissime Domine, curam eius habere (cfr. Luc 10,35) non valens, ipsam recommendo ministris.

    7 Teneantur in die iudicii coram te, Domine, reddere rationem (cfr. Mat 12,36), si aliquis frater eorum vel negligentia, vel malo exemplo, seu etiam aspera correctione perierit".

    8 Permansit exinde subditus usque ad mortem, humilius agens quam aliquis aliorum.

    [40]

    1 Alio tempore vicario suo cunctos socios resignavit dicens: "Hac libertatis prerogativa videri singularis nolo, sed fratres me de loco ad locum associent, sicut Dominus inspiraverit eis".

    2 Et adiecit: "Vidi iam cecum qui unum caniculum ducem habebat itineris".

    3 Hec itaque sua gloria erat, ut omnis singularitatis et iactantie specie religata, habitaret in eo virtus Christi (cfr. 2Cor 12,9).

    [41]

    1 Affirmabat Minores fratres novissimo tempore (cfr. Iudas 18) idcirco a Domino missos, ut peccatorum obvolutis caligine lucis exempla monstrarent.

    2 Suavissimis dicebat se repleri odoribus (cfr. Ex 19,18; Ioa 12,3), et unguenti pretiosi (cfr. Mat 26,7) virtute liniri, cum sanctorum fratrum per orbem distantium audiebat magnalia (cfr. Act 2,11).

    3 Accidit fratrem quendam coram quodam nobili viro de insula Cypri, semel in fratrem alium verbum iactare (cfr. Iob 18,2) injurie.

    4 Qui cum ex verbi conflictu lesum aliquantulum cerneret fratrem, asinino stercore sumpto, in suimet accensus vindictam ori proprio illud conterendum immittit dicens:

    5 "Stercus commasticet lingua, que in fratrem meum iracundie venenum effudit (cfr. Prov 23,32)".

    6 Aspiciens hoc vir ille stupore attonitus nimium hedificatus discessit, et ex tunc se et sua, voluntati fratrum exposuit.

    7 Hoc omnes fratres infallibiliter ex more servabant, ut si quis eorum alteri verbum quandoque turbationis inferret protinus, in terra prostratus (cfr. 2Mac 10,4), lesi pedem vel inviti beatis osculis demulceret.

    8 Exultabat sanctus in talibus cum suos filios audiebat ex se ipsis exempla sanctitatis educere, benedictionibus omni acceptione dignissimis (cfr. 1Tim 1,15) fratres illos accumulans, qui verbo vel opere (cfr. Col 3,17) ad Christi amorem inducerent peccatores.

    9 Animarum zelo, quo perfecte repletus erat (cfr. Act 5,17), volebat sibi filios vera similitudine respondere.

    [42]

    1 Prope finem vocationis eius ad Dominum, dixit ei quidam frater: "Pater, tu transibis et familia te secuta in valle lacrimarum (cfr. Ps 83,7) relinquitur.

    2 Innue aliquem si cognoscis in Ordine, in quo tuus animus conquiescat, cui generalis ministerii pondus secure possit imponi".

    3 Respondit sanctus Franciscus, induens cuncta verba suspiriis: "Tam multimodi exercitus ducem, tam ampli gregis pastorem nullum, fili, sufficientem intueor.

    4 Sed volo vobis unum depingere, in quo reluceat qualis esse debeat huius familie pater".

    5 "Homo, inquit, debet esse vite gravissime, discretionis magne, fame laudabilis.

    6 Homo qui privatis amoribus careat, ne[dum] in parte plus diligit, in toto scandalum generet.

    7 Homo cui sancte orationis studium sit amicum, qui certas horas anime, certas gregi sibi commisso distribuat.

    8 Nam primo mane missarum sacramenta debet premittere, et longa devotione se ipsum et gregem divino tutamini commendare.

    9 Post orationem vero se ipsum, inquit, in publico statuat ab omnibus depilandum, omnibus responsurum, omnibus cum mansuetudine provisurum.

    10 Homo qui, personarum acceptione (cfr. Rom 2,11; Act 10,34), sordidum non faciat angulum, apud quem minorum et simplicium non minus cura vigeat quem sapientium et maiorum.

    11 Homo [cui] si concessum est litterature dono precellere, plus tamen in moribus pie simplicitatis imaginem ferat, foveatque virtutem.

    12 Homo qui exsecretur pecuniam, nostre professionis et perfectionis precipuam [corruptelam] quique nostre Religionis caput, imitandum se ceteris prebens, nullis unquam loculis abutatur".

    [43]

    1 "Sufficere, inquit, deberet huic pro se habitus et libellus, pro fratribus vero pennarium et sigillum.

    2 Non sit aggregator librorum, nec lectioni multum intentus, ne detrahat officio quod prerogat studio.

    3 Homo qui consoletur afflictos, cum sit refugium ultimum tribulatis (cfr. Ps 31,7; 45,2) ne, si apud eum remedia defuerint sanitatum, desperationis morbus prevaleat in infirmis.

    4 Protervos ut ad mansuetudinem flectat se ipsum prosternat et aliquid sui iuris relaxet, ut anima[m] lucrifaciat Christo (cfr. Phip 3,8).

    5 Ad refugos Ordinis, velut ad oves que perierunt (cfr. Luc 15,4.6), viscera pietatis non claudat (cfr. 1Ioa 3,17), sciens tentationes esse pervalidas, que ad tantum possunt impellere casum".

    6 "Honorari eum vice Christi vellem ab omnibus et in omnibus cum omni benevolentia Christi provideri.

    7 Verum oportet eum non arridere honoribus, neque favoribus plus quam iniuriis delectari.

    8 Propensiori cibo, si quando indigeret, non in abditis sed in publicis locis assumeret, ut allis tolleretur verecundia debilibus providendi corporibus.

    9 Ad eum maxime pertinet latentes distinguere conscientias, et ex occultis venis eruere veritatem.

    10 Virilem formam iustitie nullatenus labefactet, quive tantum officium plus sibi fore sentias oneri quam honori.

    11 Non tamen ex superflua mansuetudine torpor nascatur, nec ex lassa indulgentia dissolutio discipline, ut cum amori omnibus sit terrori nec minus hiis qui operantur malum (cfr. Prov 10,29)".

    12 "Vellem autem eum socios habere preditos honestate, qui se, secum, omnium preberent bonorum exemplum (cfr. Tit 2,7);

    13 rigidos adversus angustias, tamquam convenienter affabiles, ut omnes qui convenirent, sancta cum iucunditate reciperent.

    14 En, inquit, generalis minister Ordinis talis esse deberet".

    [44]

    1 Interrogatus a quodam fratre semel cur fratres omnes, sic a sua cura reiectos, alienis eos tradiderat manibus, quasi ad eum nullatenus pertinerent, respondit:

    2 "Fili, fratres diligo sicut possum; sed si mea sequerentur vestigia (cfr. 1Pet 2,21), illos utique plus amarem, nec me illis redderem alienum.

    3 Nam sunt quidam de numero prelatorum qui eos ad alia trahunt, antiquorum eis proponentes exempla, et parum mea monita reputantes.

    4 Sed quid agant in fine videbitur".

    5 Et paulo post cum infirmitate nimia gravaretur, in vehementia spiritus (cfr. Ps 47,8) in lectulo se direxit: "Qui sunt isti, ait, qui Religionem meam et fratrum de meis manibus rapuerunt (cfr. Ioa 10,28)?

    6 Si ad generale capitulum venero, eis ostendam qualem habeam voluntatem".

    [45]

    1 Non verecundabatur beatus Franciscus per publica civitatum fratri infirmo carnes conquirere.

    2 Monebat tamen languidos patienter ferre defectus, nec consurgere in scandalum si eis non esset per omnia satisfactum.

    3 Unde in quadam Regula scribi fecit hec verba: "Rogo omnes fratres meos infirmos, ut in quis infirmitatibus non irascantur vel conturbentur contra Dominum, vel contra fratres.

    4 Non multum sollicite postulent medicinas; nec nimis desiderent liberare carnem cito morituram, que est anime inimica.

    5 De omnibus gratias agant (cfr. 1The 5,18), ut quales vult eos esse Deus, tales se fore desiderent.

    6 Quos enim Deus ad vitam preordinavit eternam (cfr. Act 13,48) flagellorum atque infirmitatum stimulis erudit, sicut ipse dixit: quos ego amo arguo et castigo (cfr. Heb 12,6; Apoc 3,19)".

    [46]

    1 Communem professionem et Regulam ardentissime zelabatur; et qui circa illam essent zelotes singulari benedictione donavit.

    2 Hanc enim suis dicebat librum vite (cfr. Sir 24,32; Apoc 3,5), spem salutis (cfr. 1The 5,8), medullam Evangelii, viam perfectionis, clavem paradisi, pactum eterni federis (cfr. Gen 17,13).

    3 Hanc volebat haberi ab omnibus, sciri ab omnibus, et ubique in allocutione[m] tedii (cfr. Sap 8,9) et memoriam prestiti iuramenti cum interiori homine (cfr. Rom 7,22; Eph 3,16) fabulari.

    4 Docuit eam semper in communitionem agende vite portari pre oculis, quodque plus est, cum ipsa debere mori.

    5 Cuius instituti non immemor, quidam frater laicus, quem inter martyrum numerum credimus esse colendum, palmam assecutus [est] gloriose victorie.

    6 Nam cum a Sarracenis ad martyrium peteretur, summis manibus Regulam tenens, genibus humiliter incurvatis, socio dixit:

    7 "De omnibus que contra istam Regulam feci, frater carissime, ante oculos maiestatis (cfr. Is 3,8) et coram te, culpabilem me proclamo".

    3 Successit brevi confessioni gladius, quo martyrio vitam finivit, signis et prodigiis (cfr. 2Cor 12,12) postmodum claruit.

    9 Hic iuvenculus intraverat Ordinem adeo ut ieiunium regulare ferre vix posset, cum tamen loricam ad carnem sic puerulus deferebat.

    10 Felix puer, qui feliciter incepit, ut felicius consummaret (cfr. Sir 18,6).

    [47]

    1 Dolebat multum beatus pater si, virtute neglecta, scientia quereretur, presertim si non in ea vocatione quisque persisteret, in qua vocatus a principio fuerit (cfr. 1Cor 7,20.24).

    2 "Fratres, ait, mei, qui scientie curiositate ducuntur, in die tribulationis (cfr. Os 9,7) manus invenient vacuas.

    3 Vellem eos magis roborari virtutibus, ut, cum tempora tribulationis (cfr. Ps 36,39) invenirent, secum haberent in angustia Dominum (cfr. 2Par 15,4).

    4 Nam et ventura est, inquit, tribulatio (cfr. Ps 21,12; Prov 1,27) que libri ad nichilum utiles in fenestris proiciantur et latebris".

    5 Non hec dicebat quod Scripture studia displicerent, sed quo a superflua cura discendi universos retraheret, et quosque magis caritate bonos, quem curiositate sciolos esse vellet.

    6 Preodorabatur etiam tempora non longe ventura, in quibus occasionem ruine fore scientiam sciret.

    7 Quendam sociorum eius aliquando predicationibus intendentem, post mortem in visione apparens, prohibuit, viamque simplicitatis incedere iussit.

    [48]

    1 Tepidos nulli se negotio familiariter applicantes cito ex ore Domini evomendos (cfr. Apoc 3,16) dicebat.

    2 Nullus coram eo comparere poterat otiosus, quin mordaci dente eum corriperet.

    3 Siquidem omnis ipse perfectionis exemplar laborabat et operabatur manibus (cfr. 1Cor 4,12; 1The 4,11) suis, nichil permittens effluere de optimo temporis dono.

    4 Dixit autem aliquando: "Volo omnes fratres meos laborare et exercitari, et eos qui nesciunt aliquas artes addiscere, ut minus, inquit, simus hominibus onerosi, et ne in otio cor aut lingua vagetur".

    5 Lucrum autem vel mercedem laboris non laborantis arbitrio, sed guardiani vel familie committebat.

    [49]

    1 In Urbe cum domino Hostiense, qui postea summus pontifex fuit, clara illa luminaria orbis aderant, videlicet sanctus Franciscus et sanctus Dominicus.

    2 Qui cum melliflua vicissim de Deo eructarent, dixit tandem episcopus illis: "In Ecclesia primitiva pastores pauperes erant, et homines caritate et non cupiditate ferventes.

    3 Cur igitur non facimus de vestris fratribus episcopos et prelatos, qui documento et exemplo (cfr. Tit 2,7) prevalent?".

    4 Fit inter sanctos de respondendo contentio (cfr. Luc 22,24), non precipientibus sed efferentibus, quin immo se cogentibus ad responsum.

    5 Siquidem uterque prior erat alterius, dum uterque devotus in alterum.

    6 Vicit tandem humilitas Franciscum ne se preponeret, vicit et Dominicum, ut prius respondendo, humiliter obediret.

    7 Respondens ergo beatus Dominicus dixit episcopo: "Domine, gradu bono, si cognoscunt, sublimati sunt fratres mei, nec pro meo posse permittam ut aliud assequantur speculum dignitatis".

    8 Hec itaque sic breviter perorante, inclinans se beatus Franciscus coram episcopo dixit: "Domine, minores ideo vocati sunt fratres mei ut majores fieri (cfr. Mat 20,26) non presumant.

    9 Docet eorum vocatio ipsos in plano subsistere, et humilitatis Christi sequi vestigia (cfr. 1Pet 2,21), quo tandem in respectione sanctorum (cfr. Sap 3,13) plus aliis exaltentur.

    10 Si vultis, ait, ut fructum faciant in Ecclesia Dei (cfr. Phip 3,6), tenete illos et conservate in statu vocationis eorum, et ad plana reducite vel invitos.

    11 Et ad prelationem illos ascendere nullatenus permittatis".

    12 Hec beatorum responsa.

    13 Finitis vero responsionibus, multum de utriusque sermonibus hedificatus dominus Hostiensis immensas Deo gratias egit (cfr. Act 27,35).

    14 Discedentibus autem inde rogavit beatus Dominicus sanctum Franciscum, ut sibi cordam, que cingebatur dignaretur concedere.

    15 Lentus ad hoc fuit beatus Franciscus, eadem humilitate que ille caritate poscebat.

    16 Vicit tamen felix postulantis devotio, et concessam sub inferiori tunica devotissime cinxit.

    17 Tandem manus inter manus ponuntur, et mutue recommendationes dulcissime fiunt.

    18 Dixit sanctus sancto: "vellem, frater Francisce, unam fieri Religionem tuam et meam, et in Ecclesia pari forma nos vivere".

    19 Demum cum abscesserunt, dixit beatus Dominicus pluribus qui tunc aderant: "In veritate dico vobis (cfr. Luc 4,25), sanctum virum Franciscum ceteri religiosi sequi deberent, tanta est sue sanctitatis perfectio".

    [50]

    1 Quodam tempore in primordio, scilicet tempore quo beatus Franciscus cepit habere fratres, manebat cum illis apud Rigum Tortum.

    2 Dum quadam nocte, circa medium, omnes quiescerent in lectulis suis, exclamavit unus ex fratribus dicens: "Morior, morior!".

    3 Et stupefacti fratres et territi omnes evigilaverunt.

    4 Exurgens beatus Franciscus dixit: "Surgite, fratres, et accendite lumen".

    5 Et accenso lumine dixit beatus Franciscus: "Quis est ille qui dixit: morior?".

    6 Ille autem frater dixit: "Ego sum".

    7 Et dixit ad eum beatus Franciscus: "Quid habes, frater? Quomodo morieris?".

    3 At ille: "Morior fame".

    9 Beatus Franciscus, sicut homo plenus caritate et discretione, ut non verecundaretur frater ille solus comedere, statim fecit apponi mensam, et comederunt omnes pariter cum illo.

    10 Nam noviter ille et alii conversi erant ad Dominum, et ultra modum affligebant corpora sua.

    11 Et post comestionem dixit beatus Franciscus ceteris fratribus: "Fratres mei, ita dico vobis quod unusquisque consideret naturam suam;

    12 quia, licet aliquis ex vobis sustentari valeat pauciori cibo quem alius, nolo tamen quod habundantiori cibo indigens illum in hoc imitari nitatur; sed naturam suam considerans, exhibeat corpori suo necessitatem suam.

    13 Sicut enim a superfluitate comestionis, que obest corpori et anime tenemur nobis cavere, ita a nimia abstinentia, immo magis, quoniam Dominus misericordiam vult et non sacrificium (cfr. Os 6,6; Mat 9,13; 12,7)".

    14 Et ait: "Carissimi fratres, hoc quod feci, videlicet quod caritate fratris nostri cum ipso pariter comedimus, [ut non] verecundaretur solus comedere, magna necessitas et caritas compulit me facere.

    15 Sed dico vobis quod de cetero nolo ita facere, quia non esset religiosum neque honestum.

    16 Sed volo et precipio vobis, ut quilibet secundum nostram paupertatem suo corpori satisfaciat, sicut ei necesse fuerit".

    17 Nam primi fratres et alii, qui venerunt post ipsos usque ad magnum tempus, affligebant corpora sua ultra modum abstinentia non solum cibi et potus, sed etiam vigiliis, frigore et labore (cfr. 2Cor 11,27) manuum suarum.

    18 Portabant igitur subtus ad carnem circulos ferreos et loricas, qui poterant habere et fortissima cilicia, sicut etiam magis poterant habere.

    19 Propterea sanctus pater, considerans quod fratres hac occasione poterant infirmari, et quidam iam parvo tempore essent infirmati, prohibuit in quodam capitulo, ut nullus fratrum portaret subtus ad carnem nisi tunicam.

    20 Nos vero, qui cum ipso fuimus (cfr. 2Pet 1,18), testimonium perhibemus (cfr. Ioa 19,35; 21,24; 2Ioa 12) de illo, quod, licet a tempore quo cepit habere fratres, et etiam toto tempore vite sue fratribus esset discretus, ita dumtaxat ut fratres cibis et rebus non deviarent aliquo tempore a modo paupertatis et honestatis nostre Religionis, quibus fratres antiqui utebantur,

    21 ipse tamen suo corpori, etiam antequam haberet fratres, a principio sue conversionis et toto tempore vite sue fuit austerus, cum a tempore sue iuventutis esset homo fragilis et debilis secundum naturam, et in seculo non posset vivere nisi delicate.

    22 Unde quodam tempore considerans quod fratres iam excederent modum paupertatis et honestatis in cibis et rebus, in quadam sua predicatione quam fecerat, quibusdam fratribus in persona omnium fratrum dixit:

    23 "Non putant fratres quod corpori meo necessaria esset pitantia?

    24 Sed quia oportet me esse formam et exemplum omnium fratrum, volo uti et esse contentus pauperculis cibis et rebus, et non delicatis".

    [51]

    1 Cum cepisset beatus Franciscus habere fratres, tantum letabatur de conversione illorum, et quod Dominus sibi dedit societatem bonam, in tantum diligebat eos et venerabatur quod non dicebat eis ut irent pro helemosina et maxime quia videbatur ei quod verecundarentur ire;

    2 sed parcens illorum verecundie, ipse cotidie solus ibat pro helemosina.

    3 Ex hoc nimis fatigabatur corpus suum, maxime cum fuisset homo delicatus in seculo et debilis secundum naturam et propter nimiam abstinentiam et afflictionem quem sustinuerat et ab illo die quo exivit de seculo esset debilior.

    4 Unde considerans quod tantum laborem non poterat tolerare, et quia ad hoc vocati erant, licet verecundarentur, et non plene cognoscerent, nec erant tantum discreti adhuc ut dicerent ei: "Nos volumus ire pro helemosina ", dixit eis:

    5 "Carissimi fratres et filioli mei, nolite verecundari ire pro helemosina, quia Dominns pro nobis se fecit (cfr. 2Cor 8,9) pauperem in hoc mundo;

    6 quapropter exemplo suo elegimus viam verissime paupertatis et eius sanctissime matris.

    7 Hec est hereditas nostra quam nobis acquisivit et reliquit Dominus Iesus Christus et omnibus qui suo exemplo in sancta paupertate vivere volunt".

    8 Et ait illis: "In veritate dico vobis quod multi ex nobilioribus et sapientioribus huius seculi venient ad istam congregationem et pro magno honore habebunt ire pro helemosina.

    9 Ite igitur confidenter et animo gaudenti pro helemosina cum benedictione Domini Dei.

    10 Et magis libere et animo gaudenti ire debetis, quam ille qui de una nummata offerret centum denarios, quoniam offeretis illis amorem Dei, a quibus petieritis helemosinam,

    11 dicentes: Amore Domini Dei facite nobis helemosinas, cuius comparatione nichil est terra vel celum".

    12 Et quia pauci adhuc erant, non poterat illos binos mittere (cfr. Luc 10,1), sed unumquemque separatim misit per illa castella et villas.

    13 Et factum est dum redirent, unusquisque ostendebat beato Francisco helemosinas, quas acquisiverat, dicens unus alteri: "Ego maiorem helemosinam te acquisivi".

    14 Et gavisus est inde beatus Franciscus cernens illos ita hilares et iucundos.

    15 Et exinde unusquisque libentius petebat licentiam eundi pro helemosina.

    [52]

    1 Eodem tempore, cum esset beatus Franciscus cum fratribus suis, quos tunc habebat, tante puritatis erat quod ab illa hora que Dominus ei revelavit ut deberet vivere, ipse et fratres eius, secundum formam sancti Evangelii, ad litteram voluit illud et studuit observare toto tempore vite sue.

    2 Unde prohibuit fratri, qui fratribus faciebat coquinam ut, cum vellet fratribus dare legumina ad manducandum, non premitteret ea in sero in aqua calida, sicut est consuetum, pro alio die, ut observarent fratres illud verbum sancti Evangelii: "Nolite solliciti esse de crastino (cfr. Mat 6,34)".

    3 Et ita frater ille, postquam fratres dixerant matutinum, mittebat illa ad mollificandum.

    4 Quapropter etiam per longum tempus multi fratres in pluribus locis, ubi per se morabantur, et maxime in civitatibus, hoc observaverunt nolentes plures helemosinas acquirere vel accipere nisi quot sufficerent eis per unum diem.

    [53]

    1 Quodam tempore, cum esset beatus Franciscus apud eundem locum, quidam frater spiritualis homo et antiquus in Religione manebat ibi, qui erat valde debilis et infirmus.

    2 Considerans igitur ipsum beatus Franciscus pietate motus est super eum (cfr. Luc 7,13).

    3 Sed quia fratres tunc infirmi et sani cum hilaritate et patientia, paupertate pro habundantia utebantur, et in suis infirmitatibus medicinis non utebantur, sed magis que erant contraria corpori libentius faciebant, dixit ad seipsum beatus Franciscus:

    4 "Si frater iste summo mane manducaret de uvis maturis, credo quod prodesset illi".

    5 Et ideo surrexit quadam die summo mane secreto et vocavit fratrem illum et duxit illum in vineam que est iuxta eandem ecclesiam, et elegit quamdam vitem, in qua erant bone et sane uve ad manducandum.

    6 Et sedens cum illo fratre iuxta vitem (cfr. Mic 4,4), cepit de uvis comedere, ut non verecundaretur solus comedere;

    7 et manducantibus illis laudavit Dominum Deum frater ille.

    8 Et illius misericordie quam fecit propter eum sanctus pater, toto tempore, dum vixit, cum magna devotione et lacrimarum effusione sepe recordatus est inter fratres.

    [54]

    1 Quodam tempore, cum esset beatus Franciscus apud eumdem locum, manebat ad orationem in cella, que erat retro post domum.

    2 Cumque quadam die staret in ea, ecce episcopus Assisii venit ad videndum eum.

    3 Et factum est, dum intraret domum, pulsavit ostium ut ingrederetur ad beatum Franciscum.

    4 Et aperto sibi ostio statim intravit cellam, in qua erat facta parva alia cellula de storiis, ubi stabat beatus Franciscus.

    5 Et quia sciebat quod sanctus pater familiaritatem et dilectionem sibi ostendebat, libere ivit et aperuit sibi storium cellule, ut videret eum.

    6 Et statim dum misit caput intro in cellulam, subito, vellet nollet, impulsus est per vim foras de voluntate Domini (cfr. Act 21,14; Ps 50,20), quia dignus non erat videre eum, ambulans retro post se.

    7 Et statim exivit foras cellam tremens et stupefactus, et coram fratribus dixit inde culpam suam, et quod illa die penituit eum illuc venisse.

    [55]

    1 Quidam frater spiritualis homo et antiquus in Religione et familiaris beato Francisco fuit.

    2 Accidit autem, ut in quodam tempore per multos dies passus esset gravissimas et crudelissimas diaboli suggestiones, ita quod quasi in profundum desperationis illa occasione inducebatur, et etiam in tantum cotidie stimulabatur quod verecundabatur totiens confiteri.

    3 Et ex hoc nimis se affligebat abstinentia, vigiliis, lacrimis et disciplinis.

    4 Cumque cotidie et per tot dies esset tribulatus, ecce divina dispensatione venit ad locum beatus Franciscus.

    5 Et cum quadam die non multum longe ab illo loco ambularet beatus Franciscus cum quodam fratre et cum illo, qui erat ita tribulatus, beatus Franciscus subtraxit se parum ab illo fratre et iunxit se illi fratri, qui erat ita temptatus, et dixit ei:

    6 "Carissime frater, volo et dico ut amodo non tenearis illas suggestiones et immissiones diaboli alicui confiteri, et noli timere (cfr. Mat 1,20) quia nichil nocuerunt anime tue, sed de mea licentia dicas .VII. Pater noster, quotiens hiisdem suggestionibus fueris tribulatus (cfr. Ps 106,6)".

    7 Et gavisus est ille frater de verbo quod dixit ei, ut non teneretur illas confiteri, maxime quia, cum cotidie oporteret illum confiteri, nimis confundebatur;

    8 et hoc erat causa sui maioris doloris.

    9 Et miratus est ille frater sanctitatem sancti patris, quomodo per Spiritum Sanctum cognovit suas temptationes, eo quod ipse nulli alii fuerat confessus, nisi sacerdotibus;

    10 et etiam sepe mutabat sacerdotem propter verecundiam, quia verecundabatur ut unus sacerdos sciret suam omnem infirmitatem et temptationem.

    11 Et statim ab illa hora, que locutus est ei beatus Franciscus, liberatus fuit de magna illa tribulatione intus et foris, quam longo tempore sustinuit.

    12 Et per gratiam Dei in magna quiete et pace anime et corporis positus fuit, meritis beati Francisci.

    [56]

    1 Videns beatus Franciscus quod numerum fratrum Dominus vellet multiplicare (cfr. Act 6,7), dixit ad eos: "Carissimi fratres et filioli mei, video quod Dominus vult nos multiplicare;

    2 unde michi videtur bonum et religiosum acquirere ab episcopo vel canonicis Sancti Ruphini aut ab abbate monasterii Sancti Benedicti aliquam parvam et pauperculam ecclesiam ubi fratres valeant dicere horas suas,

    3 et solummodo habere iuxta eam aliquam parvam et pauperculam domum ex luto et vigminibus constructam, ubi fratres possint quiescere et operari suas necessitates:

    4 quoniam locus iste non est honestus et hec domus est fratribus ad manendum valde parva, ex quo Domino placet illos multiplicare, et maxime quia non habemus hic ecclesiam ubi fratres dicere possint horas suas,

    5 et si aliquis moreretur, non esset honestum ipsum hic sepeliri nec in ecclesia clericorum secularium".

    6 Et placuit sermo (cfr. Act 6,5) ceteris fratribus.

    7 Surrexit ergo beatus Franciscus et ivit ad episcopum Assisii et eadem verba que coram fratribus proposuerat, proposuit coram episcopo.

    8 Cui episcopus respondit dicens: "Frater, non habeo aliquam ecclesiam quam vobis dare valeam".

    9 Ille ivit ad canonicos Sancti Ruphini et similia verba eis dixit; illi vero sicut episcopus responderunt.

    10 Ivit ergo ad monasterium Sancti Benedicti de monte Subasio et coram abbate illa eadem verba, sicut coram episcopo et canonicis, proposuit: insuper qualiter episcopus et canonici sibi responderunt.

    11 Abbas vero pietate motus, habito concilio de hoc cum fratribus suis, et sicut de voluntate Domini (cfr. Act 21,14; Ps 50,20) fuit, concesserunt beato Francisco et fratribus suis ecclesiam Sancte Marie de Portiuncula pro magis paupercula ecclesia quem haberent;

    12 erat et magis paupercula quem aliqua esset in circuitu civitatis Assisii; quod diu desideraverat beatus Franciscus.

    13 Et dixit abbas beato Francisco: "Frater, quod petisti exaudivimus; sed volumus quod si Dominus congregationem vestram multiplicaverit, iste locus sit caput omnium vestrum".

    14 Et placuit sermo (cfr. Act 6,5) beato Francisco et ceteris fratribus suis.

    15 Et gavisus est inde plurimum beatus Franciscus de loco fratribus concesso et maxime propter nomen ecclesie Matris Christi et quod ita paupercula ecclesia erat et de cognomine quod habebat:

    16 cognominabatur enim de Portiuncula, in quo prefigurabatur quod futura esset mater et caput pauperum Minorum fratrum.

    17 Unde Portiuncula dicta est propter illam contratam ubi constructa est illa ecclesia, que antiquitus Portiuncula est vocata.

    18 Nam dicebat beatus Franciscus: "Propterea voluit Dominus ut nulla alia ecclesia fratribus concederetur et quod de novo aliquam ecclesiam tunc primi fratres non construerent nec haberent nisi illam, quoniam illa fuit quedam prophetia que adimpleta est in adventu Minorum fratrum".

    19 Et licet esset paupercula et quasi iam destructa per multum tempus, semper homines civitatis Assisii et illius contrate habuerunt in illa ecclesia magnam devotionem et maiorem habent usque hodie.

    20 Unde statim quod iverunt illuc fratres ad manendum, quasi cotidie multiplicabat Dominus eorum numerum (cfr. Act 6,7) et rumor de ipsis et fama exiit per totam vallem Spoletanam.

    21 Antiquitus tamen vocata est Sancta Maria de Angelis et a provincia dicta est Sancta Maria de Portiuncula.

    22 Unde postquam fratres ceperunt reparare illam, dicebant homines et mulieres illius provincie: "Eamus ad Sanctam Mariam de Angelis".

    23 Et licet abbas et monachi libere concessissent beato Francisco et eius fratribus illam ecclesiam sine datione aliqua et censu annuo,

    24 tamen beatus Franciscus, tamquam bonus et peritus magister qui domum suam voluit edificare super firmam petram (cfr. Mat 7,24) videlicet et congregationem suam super magnam paupertatem, annuatim mittebat ipse fiscenulam plenam pisciculis qui vocantur lasce in signum maioris humilitatis et paupertatis,

    25 ut fratres nullum proprium locum haberent nec in aliquo permanerent qui non esset sub dominio aliquorum, ita quod fratres non habeant potestatem vendendi vel alienandi quoquo modo.

    26 Et cum fratres portabant monachis pisciculos annuatim, ipsi, propter humilitatem beati Francisci, qui ex voluntate sua illud faciebat, dabant sibi et fratribus suis quoddam vas plenum oleo.

    27 Nos vero qui fuimus cum (cfr. 2Pet 1,18) beato Francisco, testimonium perhibemus (cfr. Ioa 21,24; 3Ioa 12) quod ipse cum affirmatione verbi de illa ecclesia dixit, quoniam propter multam prerogativam quem Dominus ibi ostendit et in illo loco sibi est revelatum, quod inter omnes alias ecclesias huius seculi quas beata Virgo diligit, diligit illam ecclesiam.

    28 Propterea toto tempore vite sue maximam reverentiam et devotionem in ipsa habuit;

    29 et ut fratres memoriale in cordibus suis semper haberent, circa mortem suam scribi voluit in Testamento suo ut fratres similiter facerent.

    30 Nam circa mortem suam coram ministro generali et aliis fratribus dixit: "Locum Sancte Marie de Portiuncula volo ordinare et fratribus relinquere in testamentum, ut a fratribus semper habeatur in maxima reverentia et devotione.

    31 Quod et antiqui fratres nostri fecerunt: licet enim locus ille sit sanctus, ipsi tamen conservabant sanctitatem eius cum continua oratione die noctuque et continuo silentio,

    32 et si aliquando loquerentur post terminum et constitutionem silentii, cum maxima devotione et honestate, que ad laudem Dei et animarum salutem (cfr. 1Pet 1,9) pertinebant, tractabant;

    33 et si contingeret, quod raro fiebat, ut aliquis aliqua verba inutilia vel otiosa inciperet loqui (cfr. Mat 12,36), statim ab alio corrigebatur.

    34 Macerabant quidem carnem non solum ieiunio, sed vigiliis multis, frigore et nuditate (cfr. 2Cor 11,27) et labore manuum suarum (cfr. Ps 127,2; Tob 2,19).

    35 Multotiens enim, ut non starent otiosi, ibant et iuvabant pauperes homines in agris eorum, et ipsi postea aliquando dabant eis de pane amore Dei".

    36 "Et hiis et aliis virtutibus sanctificabant seipsos et locum, et alii qui venerunt post ipsos, licet non tantum, fecerunt similiter usque ad longum tempus".

    37 "Postea vero occasione multorum fratrum et aliorum convenientium in loco illo magis quam fuerat consuetum, maxime quia omnes fratres de Religione oportebat recurrere illuc et eos qui volebant intrare Religionem similiter,

    38 etiam quia fratres sunt magis frigidi in oratione et aliis bonis operibus et magis dissoluti ad proferendum verba otiosa (cfr. Mat 12,36) et inutilia ac etiam nova huius seculi quem solebant, locus ille a fratribus qui manent ibi et ab aliis religiosis non habetur in tanta reverentia et devotione sicut convenit et sicut vellem".

    39 "Volo igitur quod semper sit sub potestate generalis ministri ut inde curam et sollicitudinem maiorem habeat providendi ibi, specialiter ut ponat ibi bonam et sanctam familiam.

    40 Clerici eligantur de sanctioribus et magis honestis fratribus et qui sciant melius dicere officium qui sint in tota Religione, ut non solum alii homines, sed etiam fratres cum magna devotione libenter audiant illos.

    41 De fratribus et laicis sanctis, hominibus discretis et honestis, eligantur qui serviant illis.

    42 "Volo etiam ut nullus fratrum nec aliqua persona intret in illum locum nisi generalis minister et fratres qui serviunt illis.

    43 Et ipsi non loquantur cum aliqua persona nisi cum fratribus qui serviunt illis et cum ministro, quando visitaret eos.

    44 "Volo similiter ut fratres laici qui serviunt illis teneantur ut nulla verba vel nova huius seculi que audierunt, que non essent utilia anime, ad illos referant.

    45 Et propterea specialiter volo ut nullus intret in illum locum, ut ipsi conservent puritatem et sanctitatem suam melius,

    46 et quod in illo loco aliqua verba vana et inutilia anime [non] proferantur, sed totus servetur et teneatur purus et sanctus in hymnis et laudibus Domini.

    47 Et cum aliquis istorum fratrum [—migraverit, ubicumque manebit alius frater sanctus, generalis minister faciat ipsum venire illuc, loco illius qui mortuus fuerit.

    48 Quoniam si fratres et loca ipsorum ubi manent a puritate et sanctitate et honestate que convenit aliquo tempore declinaverint, iste locus volo quod sit speculum et bonum exemplum totius Religionis et quoddam candelabrum ante thronum Dei (cfr. Apoc 4,5) et ante beatam Virginem, per quod Dominus propitietur defectibus et culpis fratrum et conservet semper et protegat Religionem et plantulam suam"].

    49 [Quodam tempore, prope capitulum quod tunc debebat fieri, quod et illis temporibus omni anno fiebat apud Sanctam Mariam de Portiuncula,

    50 considerans populus Assisii quod fratres essent gratia Domini iam multiplicati, et cotidie multiplicabantur,

    51 et quod, maxime cum convenirent ibi omnes ad capitulum, non haberent nisi quandam pauperculam et parvam casinam coopertam de palea, et parietes erant constructi ex vigminibus et luto, sicut fratres fecerant primo quando veneram illuc ad manendum,

    52 habito concilio generali, in paucis diebus cum festinatione et magna devotione fecerunt ibi magnam domum ex lapidibus et calce muratam, sine consensu beati Francisci et ipso absente.

    53 Cumque reverteretur beatus Franciscus de quadam provincia et veniret ad capitulum et vidisset illam domum constructam ibi, miratus est inde.

    54 Et considerans quod, occasione illius domus, fratres in locis, [in] quibus morabantur et erant moraturi, hedificarent vel facerent hedificari magnas domos,

    55 et maxime quia volebat quod semper ille locus esset forma et exemplum omnium locorum fratrum, antequam finiretur capitulum, surrexit quadam die et ascendit super tectum (cfr. Luc 5,19) illius domus et precepit fratribus ut ascenderent,

    56 et cepit una cum fratribus proicere in terram lastas ex quibus erat cooperta, volens destruere domum.

    57 Videntes quidam milites Assisii et alii, qui erant ibi pro communitate eiusdem civitatis ad custodiendum illum [locum] pro secularibus et forensibus, qui erant extra locum in maxima quantitate ex omni parte congregati ad videndum capitulum fratrum, quod beatus Franciscus et alii fratres volebant dissipare domum illam, statim iverunt ad ipsos;

    58 qui dixerunt beato Francisco: "[Frater], ista domus est communitatis Assisii, et nos sumus hic pro ipsa communitate; unde dicimus tibi quod non destruas domum nostram".

    59 Dixit beatus Franciscus: "Ergo si vestra est domus, nolo tangere illam".

    60 Et statim descendit de ea et alii fratres qui cum ipso erant descenderunt.

    61 Quapropter populus civitatis Assisii per longum tempus omni anno constituit ut, quicumque esset illorum potestas teneretur, ipsam facere cooperiri et reparari, si esset necesse.

    62 Alio tempore, minister generalis volebat ibi facere quandam parvam domum pro fratribus illius loci, ubi possent quiescere et dicere horas suas,

    63 maxime quia illis temporibus ad illum locum omnes fratres de Religione et qui veniebant ad Religionem recurrebant et veniebant, propter quod multum fatigabantur fratres illi quasi cotidie;

    64 et etiam propter multitudinem fratrum convenientium in loco illo non habebant locum ubi possent quiescere et dicere horas suas ita quod oportebat dare illis loca sua ubi iacebant.

    65 Et ex hoc multas tribulationes multotiens patiebantur, quia post multum laborem non poterant quasi satisfacere necessitati corporis et utilitati anime providere.

    66 Cumque iam quasi illa domus esset edificata, ecce reversus est ad locum illum beatus Franciscus, et dum quiesceret in quadam cellula in nocte quadam audivit in mane tumultum fratrum qui—] laborabant ibi, cepit mirari quid hoc esset;

    67 unde interrogavit socium suum dicens:"Quis est hic tumultus? (cfr. 1Re 4,14) Quid operantur illi fratres?"

    68 Socius eius narravit ei omnia sicut erant.

    69 Qui statim fecit vocari ministrum dicens illi: "Frater, iste locus est forma et exemplum totius Religionis;

    70 unde magis volo quod fratres istius loci sustineant tribulationes et necessitates amore Domini Dei, ut fratres totius Religionis qui huc veniunt reportent bonum exemplum paupertatis in locis suis, quam si haberent suas satisfactiones et consolationes,

    71 et alii fratres de Religione sumerent exemplum hedificandi in locis suis dicentes:

    72 In loco Sancte Marie de Portiuncula, qui est primus locus fratrum, talia et tanta hedificia hedificantur, bene possumus hedificare in locis nostris, quia non habemus aptum locum ad manendum".

    [57]

    1 Quidam frater, spiritualis homo, cui nimis erat familiaris beatus Franciscus, manebat in quodam heremitorio.

    2 Et considerans quod si aliquando veniret illuc beatus Franciscus [non haberet aptum locum ad manendum], fecit fieri in quodam loco remoto prope locum fratrum quandam cellulam, ubi posset [orare, cum veniret] illuc beatus Franciscus.

    3 Et factum est, non post multos dies, advenit beatus Franciscus.

    4 Cumque duceretur a fratre illo ad videndum eam, dixit ei beatus Franciscus: "Nimis pulchra michi videtur cellula ista.

    5 Sed, si vis ut maneam in ea per aliquot dies, facias fieri sibi quoddam vestimentum interius et exterius de filicibus et ramis arborum".

    6 Erat enim illa cellula non murata sed de lignis facta.

    7 Sed quia ligna erant plana, facta cum securi et dolabro, videbatur beato Francisco nimis pulchra.

    8 Et statim frater ille fecit ipsam aptari, sicut dixerat beatus Franciscus.

    9 Nam quanto plus essent paupercule et religiose cellule et domus fratrum, tanto magis libenter eas videbat et aliquando ibi hospitabatur.

    10 Cumque maneret et oraret in ea per aliquot dies, quadam die extra cellulam prope locum fratrum ecce quidam frater, qui erat in illo loco, venit ubi manebat beatus Franciscus.

    11 Et dixit ad eum beatus Franciscus: "Unde venis, frater?". At ille dixit ad eum: "Venio de cellula tua".

    12 Dixit ad eum beatus Franciscus: "Ex quo dixisti meam esse, alius stabit deinceps in ea, et non ego".

    13 Nos vero qui cum ipso fuimus (cfr. 2Pet 1,18), multotiens audivimus ipsum dicentem illud verbum sancti Evangelii: Vulpes foveas habent et volucres celi nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (cfr. Mat 8,20; Luc 9,58).

    14 Et dicebat: "Dominus quando stetit in carcere, ubi oravit et ieiunavit .XL. diebus et .XL. noctibus (cfr. Mat 4,2), non fecit ibi fieri cellam nec aliquam domum, sed sub saxo montis permansit".

    15 Et ideo exemplo suo nec domum nec cellam habere voluit in hoc seculo, nec pro se fieri fecit;

    16 immo, si contingeret quod aliquando diceret fratribus: "Ita aptate cellam istam", nolebat in ea postea permanere propter illud verbum sancti Evangelii: Nolite solliciti esse (cfr. Mat 6,24).

    17 Nam circa mortem suam in Testamento suo scribi voluit, ut omnes celle et domus fratrum non deberent construi nisi ex luto et lignis, ad conservandam melius paupertatem et humilitatem.

    [58]

    1 Unde quodam tempore, cum esset apud Senas pro infirmitate oculorum et maneret in cella, ubi post mortem eius oratorium pro ipsius reverentia fuit hedificatum, dixit ad eum dominus Bonaventura, qui [terram] dederat fratribus, ubi locus fratrum fuit hedificatus: "Quid tibi videtur de loco isto?".

    2 Respondit ei beatus Franciscus: "Vis ut dicam tibi quomodo loca fratrum deberent hedificari?". Respondit ei: "Pater, volo".

    3 Et ait ei: "Cum fratres vadunt ad aliquam civitatem, ubi locum non habent, et inveniunt aliquem, qui vult eis dare tantam terram, ubi valeant locum hedificare et habere ortum et que necessaria sunt eis, ipsi primo debent considerare quanta terra sufficiat eis,

    4 semper considerantes sanctam paupertatem, quam promisimus et bonum exemplum, quod tenemur aliis in omnibus exhibere".

    5 Hoc autem dicebat sanctus pater, quia nulla occasione volebat, ut fratres in domibus, vel ecclesiis, in ortis vel aliis rebus, quibus utebantur, modum excederem paupertatis nec aliqua loca iure proprietatis possiderent, sed in eis semper tamquam peregrini et advene (cfr. 1Pet 2,11) morarentur.

    6 Et propterea volebat ut fratres non in multa quantitate per loca collocari deberent, quia sibi difficile videbatur in multa quantitate paupertatem servari.

    7 Et hec fuit voluntas eius ab initio sue conversionis et ultimo in morte eius, ut sancta paupertas penitus observaretur.

    8 "Postea deberent ire ad episcopum illius civitatis et dicere ei: Domine, talis homo amore Domini Dei et salute anime sue vult nobis tantam terram dare ut possimus ibi locum hedificare;

    9 unde ad vos recurrimus primo, maxime quia estis pater et dominus animarum totius gregis vobis commissi et nostrarum et aliorum fratrum, qui permanserint in loco isto.

    10 Volumus ergo cum benedictione Domini Dei et vestra, ibi hedificare".

    11 Hoc autem dicebat sanctus, quoniam fructum animarum quem in populo fratres exercere volunt melius peragunt cum illorum pace, lucrando eos et populum: [quam] scandalizando prelatos et clericos, licet populum lucrentur.

    12 Et dicebat: "Dominus nos vocavit in adiutorium fidei sue et prelatorum et clericorum sancte matris Ecclesie; propter quod tenemur quantum possumus ipsos semper diligere, honorare et venerari.

    13 Nam ideo vocantur fratres minores, quia sicut nomine sic et exemplo et opere ceteris aliis hominibus huius seculi debent esse humiles.

    14 Et quia ab initio mee conversionis, cum a seculo et patre carnali me separavi, posuit Dominus verbum suum in ore (cfr. Ex 4,15; Is 51,16) episcopi Assisii ut michi bene consuleret in servitio Christi, et me confortaret.

    15 Et propter hoc et multa alia excellentia que in prelatis considero, non tantum episcopos, sed pauperculos sacerdotes volo diligere et venerari et tenere eos pro meis dominis".

    16 "Deinde accepta benedictione ab episcopo, vadant et faciant mitti magnam carbonariam in circuitu terre quem pro loci hedificatione acceperunt, et ponant ibi bonam sepem pro muro, in signum sancte paupertatis et humilitatis.

    17 Postea faciant fieri domos pauperculas ex luto et lignis constructas et aliquas cellulas, ubi fratres aliquando possint orare et pro maiori honestate ipsorum et etiam cautela verborum otiosorum (cfr. Mat 12,36) laborare valeant.

    18 Ecclesias etiam fieri faciant; non enim debent fratres facere fieri magnas ecclesias occasione ibi populo predicandi nec aliqua occasione,

    19 quoniam maior humilitas est et melius exemplum, cum fratres vadunt ad alias ecclesias ad predicandum, ut observent sanctam paupertatem et ipsorum humilitatem et honestatem".

    20 "Et si aliquando prelati et clerici, religiosi seu seculares, ad loca ipsorum diverterint, domus paupercule et cellule et ecclesie ipsorum existentium in loco illo, illis predicabunt et inde hedificabuntur".

    21 Et ait: "Multotiens enim fratres faciunt fieri magna hedificia rumpendo sanctam nostram paupertatem et in murmurationem et malum exemplum proximi.

    22 Et postea, occasione melioris vel et sanioris loci, dimittunt illa loca et hedificia, unde illi, qui dederunt ibi helemosinas suas et alii hoc videntes et audientes scandalizantur inde plurimum et conturbantur.

    23 Quapropter melius est ut fratres parva et paupercula loca et hedificia fieri faciant, observando professionem suam, et bonum exemplum dando proximis, quem si contra professionem suam fecerint et malum exemplum aliis exhibuerint.

    24 Nam si aliquando contingeret, quod fratres occasione honestioris loci, loca parva et paupercula hedificia dimitterent, nimis malum exemplum et scandalum inde esset".

    [59]

    1 In illis autem diebus et in eadem cella ubi beatus Franciscus hec verba dixerat domino Bonaventure, quodam sero, cum propter infirmitatem stomachi evomere vellet, accidit ei, ut magna vi quam sibi fecit in evomendo, evomeret sanguinem, et sic per totam noctem usque in hora matutinali sanguinem evomuit.

    2 Cumque socii cernerent ipsum pre debilitate et dolore infirmitatis quasi iam mori, cum multo dolore et lacrimarum effusione dixerunt ad illum:

    3 "Pater, quid faciemus? Benedicas nobis et ceteris fratribus tuis.

    4 Insuper relinque fratribus tuis aliquod memoriale tue voluntatis ut, si Dominus de hoc seculo te voluerit evocare, semper fratres tui dicere valeant et in memoria habeant: Pater noster hec verba reliquit filiis et fratribus suis in morte sua".

    5 Ille autem dixit eis: "Vocate michi fratrem Benedictum de Piratro".

    6 Erat ille frater sacerdos, discretus, sanctus et antiquus in Religione, qui aliquando in cella illa celebrabat beato Francisco; quoniam, licet esset infirmus, semper, cum poterat, libenter et devote missam audire volebat.

    7 Cumque ille venisset ad ipsum, ait illi beatus Franciscus: "Scribe qualiter benedico cunctis fratribus meis, qui sunt in Religione et qui venturi erunt usque ad finem seculi".

    8 Nam mos erat beati Francisci ut semper in capitulis fratrum, cum fratres insimul convenirent, in fine capituli benediceret et absolveret omnes fratres presentes et alios qui erant in Religione, et benedicebat etiam omnibus qui venturi erant ad Religionem istam;

    9 et non tantum in capitulis sed etiam multotiens benedicebat fratribus omnibus qui erant in Religione et qui venturi erant.

    10 Et ait illi beatus Franciscus: "Quoniam propter debilitatem et dolorem infirmitatis loqui non valeo, breviter in istis tribus verbis patefacio fratribus meis voluntatem meam,

    11 videlicet: ut in signum memorie mee benedictionis et mei testamenti semper diligant se ad invicem,

    12 semper diligant et observent dominam nostram sanctam paupertatem,

    13 et ut semper prelatis et omnibus clericis sancte matris Ecclesie fideles et subiecti existant".

    14 Monebat autem ut timerent et caverent sibi fratres a malo exemplo;

    15 maledicebat omnes insuper, qui pravis et malis exemplis suis provocarent homines ad blasphemandum Religionem et vitam fratrum et sanctos et bonos fratres, qui inde verecundantur et affliguntur.

    [60]

    1 Quodam tempore, cum maneret beatus Franciscus apud ecclesiam Sancte Marie de Portiuncula et pauci adhuc essent fratres, beatus Franciscus ibat quandoque per illas villas et ecclesias in circuitu civitatis Assisii annuntiando et predicando hominibus, ut facerent penitentiam.

    2 Et portabat scopam ad scopandas ecclesias.

    3 Nam multum dolebat beatus Franciscus, cum intraret aliquam ecclesiam et videret ipsam non mundatam,

    4 et propterea semper, postquam predicaverat populo, finita predicatione, faciebat congregari omnes sacerdotes, qui aderant ibi, in aliquo remoto loco, ut a secularibus non audiretur, et predicabat eis de salute animarum,

    5 et maxime ut curam et sollicitudinem haberent conservandi mundas ecclesias, et altaria et omnia, que pertinent ad celebranda divina mysteria.

    [61]

    1 Cum vero quadam die iret beatus Franciscus ad quandam ecclesiam cuiusdam ville civitatis Assisii, cepit scopare eam, et statim de ipso rumor factus est in illa villa, maxime quia libenter ab illis hominibus videbatur et audiebatur.

    2 Ut autem audivit quidam, Iohannes nomine, vir mire simplicitatis, qui arabat in quodam suo agro prope ecclesiam illam, statim ivit ad ipsum inveniens illum scopantem ecclesiam;

    3 et dixit ad eum: "Frater, da michi scopam, quia volo te adiuvare".

    4 Et accipiens scopam ab ipso scopavit residuum.

    5 Et sedentibus illis dixit ille ad beatum Franciscum: "Frater, iam diu est quod habui voluntatem serviendi Deo, et maxime postquam de te et tuis fratribus rumorem audivi; sed nesciebam, qualiter ad te venirem.

    6 Sed postquam Domino placuit ut te viderem, volo facere quicquid tibi placuerit".

    7 Beatus Franciscus considerans eius fervorem exultavit in Domino, maxime quia tunc paucos habebat fratres, et quia sibi videbatur propter eius puram simplicitatem, quod deberet esse bonus religiosus;

    8 qui dixit ei: "Frater, si vis esse de vita et societate nostra, oportet quod expropries te de omnibus tuis que sine scandalo habere potes (cfr. Tob 1,3), et des ea pauperibus (cfr. Mat 19,21) secundum consilium sancti Evangelii, quia id fratres mei, qui potuerunt, fecerunt".

    9 Quo audito statim ivit in agrum, ubi dimiserat boves, et solvit illos et duxit unum coram beato Francisco dicens ad eum:

    10 "Frater, tot annis servivi patri meo et omnibus de domo mea; licet parva sit hec portio hereditatis mee, volo istum bovem accipere pro portione mea et dare illum pauperibus (cfr. Mat 19,21) sicut tibi melius videbitur secundum Deum".

    11 Videntes autem parentes eius et fratres, qui adhuc erant parvi, quod volebat dimittere eos, ceperunt ipsi et omnes de domo tam fortiter lacrimari et plangere alta voce quod motus est inde ad pietatem beatus Franciscus, maxime quia magna familia et imbecillis erat;

    12 et ait ad illos beatus Franciscus: "Parate et facite comestionem ut omnes insimul comedamus, et nolite plangere, quoniam vos letos faciam".

    13 Illi autem statim paraverunt, et comederunt omnes cum multa letitia.

    14 Post comestionem dixit ad eos beatus Franciscus: "Iste filius vester vult servire Deo, de quo non contristari, sed gaudere debetis;

    15 et non solum secundum Deum, verum etiam secundum seculum istud imputatur vobis ad honorem et profectum animarum et corporum, quia de carne vestra honoratur Deus, et omnes fratres nostri erunt vestri filii et fratres.

    16 Et quia creatura Dei est et suo Creatori vult servire, cui servire regnare est, non possum nec debeo ipsum reddere vobis;

    17 sed, ut de ipso recipiatis et habeatis consolationem, volo quod ipse expropriet se vobis de isto bove tamquam pauperibus, licet pauperibus aliis deberet dari (cfr. Mat 19,21) secundum consilium sancti Evangelii".

    18 Et consolati sunt omnes in verbis beati Francisci, et maxime letati sunt quod bos redditus est eis, quia pauperes erant.

    19 Et quia beatus Franciscus nimis diligebat et ei placebat semper pura et sancta simplicitas in se et in aliis, statim quod induit eum panno Religionis, ducebat illum pro socio suo.

    20 Erat enim ille tante simplicitatis, quod ad omnia quecumque faciebat beatus Franciscus, credebat se teneri.

    21 Unde, cum beatus Franciscus staret in aliqua ecclesia vel in alio loco remoto ad orationem et ipse volebat illum videre et respicere, ut eius se gestibus omnibus conformaret.

    22 Unde si beatus Franciscus flecteret genua aut iungeret manus ad celum (cfr. Deut 32,40) aut spueret vel tussiret, et ipse similiter faciebat.

    23 Et cepit ipsum beatus Franciscus cum multa letitia de huiusmodi simplicitatibus redarguere;

    24 qui respondit ei: "Frater, ego promisi omnia facere que tu facis; unde volo facere omnia que tu facis".

    25 Et mirabatur inde et letabatur beatus Franciscus videns ipsum in tanta puritate et simplicitate.

    26 Nam tantum cepit in omnibus virtutibus et bonis moribus perfectus esse, quod beatus Franciscus et alii fratres mirabantur plurimum de eius perfectione.

    27 Et non post multum tempus mortuus est in illa sancta perfectione.

    28 Unde beatus Franciscus, cum multa letitia utriusque hominis, narrabat inter fratres eius conversationem, et nominabat ipsum non fratrem Iohannem, sed sanctum Iohannem.

    [62]

    1 Quodam tempore ibat predicando beatus Franciscus per provinciam Marchie.

    2 Accidit autem ut quadam die, dum cuiusdam castri populo predicasset, quidam homo venit ad ipsum dicens illi: "Frater, volo dimittere seculum et intrare Religionem tuam".

    3 Dixit ad eum beatus Eranciscus: "Frater, si vis intrare Religionem fratrum, oportet te primo omnia tua secundum perfectionem sancti Evangelii pauperibus erogare et postea tuam voluntatem in omnibus abnegare".

    4 Quibus auditis, ivit cum festinatione et ductus amore carnali, non spirituali, omnia sua suis consanguineis erogavit.

    5 Et reversus est ad beatum Franciscum dicens illi: "Frater, ecce me de omnibus meis expropriavi".

    6 Dixit ad eum beatus Franciscus: "Quomodo fecisti?".

    7 Cui dixit ille: "Frate