San Buenventura

Legenda Maior Sancti Francisci

 

Prologus.

Incipit prologus in visam beati Francisci.

1

1 Apparuit gratia Dei Salvatoris nostri diebus istis novissimis in servo suo Francisco omnibus vere humilibus et sanctae paupertatis amicis, qui superaffluentem in eo Dei misericordiam venerantes, ipsius erudiuntur exemplo, impietatem et saecularia desideria funditus abnegare, Christo conformiter vivere et ad beatam spem (cfr. Tit 2,11-13; Heb 1,2) desiderio indefesso sitire.

2 In ipsum namque ut vere pauperculum et contritum, tanta Deus excelsus benignitatis condescensione respexit cfr. Is 66,2;; Iob 36,22), quod non solum de mundialis conversationis pulvere suscitavit egenum (cfr. 1Re 2,8), verum etiam evangelicae perfectionis professorem, ducem atque praeconem effectum in lucem dedit (cfr. Is 49,6) credentium, ut testimonium perhibendo de lumine, viam lucis et pacis ad corda fidelium Domino pracpararet (cfr. Ioa 1,7; Luc 1,76.79).

3 Hic etenim quasi stella matutina in medio nebulae (cfr. Sir 50,6), claris vitae micans et doctrinae fulgoribus, sedentes in tenebris et umbra mortis (cfr. Luc 1,79) irradiatione praefulgida direxit in lucem,

4 et tamquam arcus refulgens inter nebulas gloriae (cfr. Sir 50,8), signum in se dominici foederis (cfr. Gen 9,13) repraesentans, pacem et salutem evangelizavit (cfr. Rom 10,15) hominibus,

5 exsistens et ipse Angelus verae pacis (cfr. Is 33,7), secundum imitatoriam quoque similitudinem Praecursoris destinatus a Deo, ut viam parans in deserto (c Mar 1,3; Luc 3,4) altissimae paupertatis, tam exemplo quam verbo poenitentiam praedicaret (cfr. Is 40,3; Luc 24,47).

6 Primum supernae gratiae praeventus donis, dehinc virtutis invictae adauctus meritis, prophetali quoque repletus spiritu (cfr. Luc 1,67) nec non et angelico deputatus officio incendioque seraphico totus ignitus et ut vir hierarchicus curru igneo (cfr. 4Re 2,11) sursum vectus, sicut ex ipsius vitae decursu luculenter apparet, rationabiliter comprobatur venisse in spiritu et virtute Eliae (cfr. Luc 1,17).

7 Ideoque alterius amici Sponsi (cfr. Ioa 3,29), Apostoli et Evangelistae Ioannis vaticinatione veridica sub similitudine Angeli ascendentís ab ortu solis signumque Dei vivi habentis adstruitur non immerito designatus.

8 Sub apertione namque sexti sigilli vidi, ait Ioannes in Apocalypsi, alterum Angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi (cfr. Apoc 6,12; 7,2).

2

1 Hunc Dei nuntium amabilem Christo, imitabilem nobis et admirabilem mundo servum Dei fuisse Franciscum, indubitabili fide colligimus, si culmen in eo eximiae sanctitatis advertimus, qua, inter homines vivens, imitator fuit puritatis angelicae, qua et positus est perfectis Christi sectatoribus exemplum.

2 Ad quod quidem fideliter sentiendum et pie, non solum inducit officium quod habuit, vocandi ad fletum et planctum, calvitium et cingulum sacci signandique Thau super frontes virorum gementium et dolentium (cfr. Is 22,12; Ez 9,4) signo poenitentialis crucis et habitus cruci conformis;

3 verum etiam irrefragabili veritatis testificatione confirmat signaculum similitudinis (cfr. Ez 28,12) Dei viventis, Christi videlicet crucifixi (cfr. 1Cor 2,2),

4 quod in corpore ipsius fuit impressum, non per naturae virtutem vel ingenium artis, sed potius per admirandam potentiam Spiritus Dei vivi (cfr. 2Cor 3,3).

3

1 Ad huius tam venerabilis viri vitam omni imitatione dignissimam describendam indignum et insufficientem me sentiens, id nullatenus attentassem, nisi me fratrum fervens incitasset affectus,

2 generalis quoque Capituli concors induxisset instantia, et ea quam ad sanctum patrem habere teneor devotio compulisset,

3 utpote qui per ipsius invocationem et merita in puerili aetate, sicut recenti memoria teneo, a mortis faucibus erutus, si praeconia laudis eius tacuero, timeo sceleris argui ut ingratus.

4 Et haec penes me causa praecipua hunc assumendi laborem, ut ego, qui vitam corporis et animae a Deo mihi conservatam recognosco per ipsum et virtutem eius in me ipso expertus agnovi,

5 vitae illius virtutes, actus et verba quasi fragmenta quaedam, partim neglecta partimque dispersa, quamquam plene non possem, utcumque colligerem, ne, morientibus his qui cum famulo Dei convixerant, deperirent (cfr. Ioa 6,12).

4

1 Ut igitur vitae ipsius veritas ad posteros transmittenda certius mihi constaret et clarius, adiens locum originis, conversationis et transitus viri sancti, cum familiaribus eius adhuc superviventibus collationem de his habui diligentem,

2 et maxime cum quibusdam, qui sanctitatis eius et conscii fuerunt et sectatores praecipui, quibus propter agnitam veritatem probatamque virtutem fides est indubitabilis adhibenda.

3 In descriptione autem eorum quae per servum suum Deus dignanter effecit, curiosum stili ornatum negligendum esse putavi, cum legentis devotio plus simplici sermone quam phalerato proficiat.

4 Nec semper historiam secundum ordinem temporis texui, propter confusionem vitandam, sed potius ordinem servare studui magis aptae iuncturae, secundum quod eodem peracta tempore diversis materiis, vel diversis patrata temporibus eidem materiae congruere videbantur.

5

1 Initium autem vitae ipsius, progressus et consummatio quindecim dístincta capitulis describuntur inferius adnotatis:

Agitur enim primo de conversatione ipsius in habitu saeculari.

2 Secundo, de perfecta conversione eius ad Deum et de reparatione trium ecclesiarium.

3 Tertio, de institutione religionis et approbatione regulae.

4 Quarto, de profectu Ordinis sub manu ipsius et confirmatione regulae prius approbatae.

5 Quinto, de austeritate vitae, et quomodo creaturae praebebant ei solatium.

6 Sexto, de humilitate et obedientia et de condescensionibus divinis sibi factis ad nutum.

7 Septimo, de amore paupertatis et mira suppletione defectoum.

8 Octavo, de pietatis affectu, et quomodo ratione carentia affici videbantur ad ipsum.

9 Nono, de fervore caritatis et desiderio martyrii.

10 Decimo, de studio et virtute orationis.

11 Undecimo, de intelligentia Scripturarum et spiritu prophetiae (cfr. Apoc 19,10).

12 Duodecimo, de efficacia praedicandi et gratia sanitatum.

13 Tertiodecimo, de stigmatibus sacris.

14 Quartodecimo, de patientia ipsius et transitu mortis.

15 Quintodecimo, de canonizatione et translatione ipsius.

16 Postremo de miraculis post transitum eius felicem ostensis aliqua subnectuntur.

Explicit prologus.

Incipit vita beati Francisci.

Caput I - De conversatione sancti Francisci in habitu saeculari.

1

1 Vir erat in civitate Assisii, Franciscus nomine, cuius memoria in benedictione est (cfr. Iob 1,1; Sir 45,1), pro eo quod Deus ipsum in benedictionibus dulcedinis benigne praeveniens (cfr. Ps 20,4), et de praesentis vitae periculis clementer eripuit et caelestis gratiae donis affluenter implevit.

2 Etenim, cum inter vanos fuerit hominum filios (cfr. Ps 61,10) iuvenili aetate nutritus in vanis, et post aliqualem litterarum notitiam lucrativis mercationum deputatus negotiis, superno sibi assistente praesidio, nec inter lascivos iuvenes, quamvis effusus ad gaudia, post carnis petulantiam abiit, nec inter cupidos mercatores, quamquam intentus ad lucra, speravit in pecunia et thesauris (cfr. Sir 31,8).

3 Inerat namque juvenis Francisci praecordiis divinitus incita quaedam ad pauperes miseratio liberalis, quae secum ab infantia crescens (cfr. Iob 31,18), tanta cor ipsius benignitate repleverat, ut iam Evangelii non surdus auditor, omni proponeret se petenti tribuere (cfr. Luc 6,30), maxime si divinum allegaret amorem.

4 Cum autem semel negotiationis intentus tumultibus, pauperem quemdam pro amore Dei petentem eleemosynam, praeter morem solitum, vacuum repulisset, statim ad cor reversus, cucurrit post ipsum, et eleemosyna illi clementer impensa, promisit Domino Deo, quod numquam ex tunc, dum adesset possibilitas, petentibus pro amore Domini se negaret;

5 quod usque ad mortem indefessa pietate observans, copiosa in Deum dilectionis et gratiae incrementa promeruit.

6 Aiebat enim post, cum iam perfecte Christum induerat (cfr. Gal 3,27), quod etiam exsistens in habitu saeculari, vocem divini expressivam amoris audire vix umquam sine cordis immutatione valebat.

7 Porro mansuetudinis lenitas cum elegantia morum, patientia et tractabilitas supra humanum modum, munificentiae largitas ultra suppetentiam facultatum, quibus bonae indolis adolescens certis florere conspiciebatur indiciis,

8 quaedam videbantur esse praeludia, quod copiosior super eum foret in posterum divinae benedictionis abundantia diffundenda.

9 Quidam sane vir de Assisio valde simplex, ut creditur, eruditus a Deo, cum aliquando per civitatem eunti obviaret Francisco, deponebat pallium,

10 sternebat ipsius pedibus vestimentum (cfr. Luc 19,36), asserens omni fore Franciscum reverentia dignum, utpote qui esset in proximo magna facturus et ob hoc ab universitate fidelium magnifice honorandus.

2

1 Ignorabat autem adhuc Franciscus circa se consilium Dei (cfr. Iob 15,8), pro eo quod, tam iussione patris ad exteriora distractus quam corruptione naturalis originis ad inferiora depressus, nondum didicerat contemplari caelestia nec assueverat degustare divina.

2 Et quia spirituali auditui dat intellectum inflicta vexatio (cfr. Is 28,19), facta est super eum manus Domini (cfr. Ez 1,3) et immutatio dexterae Excelsi (Ps 76,11), diutinis languoribus ipsius corpus affligens, ut coaptaret animam ad sancti Spiritus unctionem.

3 Cumque, resumptis corporis viribus, sibi vestimenta decentia more solito praeparasset, obvium habuit militem quemdam generosum quidem, sed pauperem et male vestitum,

4 cuius pauperiem pio miseratus affectu, illum protinus, se exuto, vestivit, ut simul in uno geminum impleret pietatis officium, quo et nobilis militis verecundiam tegeret et pauperis hominis penuriam relevaret.

3

1 Nocte vero sequenti, cum se sopori dedisset, palatium speciosum et magnum cum militaribus armis crucis Christi signaculo insignitis clementia sibi divina monstravit, ut misericordiam pro summi Regis amore pauperi exhibitam militi praeostenderet incomparabili compensandam esse mercede.

2 Unde et cum quaereret, cuius essent: illa omnia sua fore militumque suorum, superna fuit assertione responsum.

3 Evigilans itaque mane, cum nondum haberet exercitatum animum ad divina perscrutanda mysteria nesciretque per visibilium species transire ad contuendam invisibilium veritatem, magnae fore prosperitatis indicium aestimabat insolitam visionem.

4 Disposuit itaque, divinae adhuc dispositionis ignarus, in Apuliam ad quemdam liberalem comitem se conferre, in ipsius sperans obsequio decus adipisci militiae, ut ostensa sibi visio praetendebat.

5 Cumque, paulo post iter aggressus, ivisset usque ad proximam civitatem, audivit in nocte Dominum familiari sibi allocutione dicentem:"Francisce, quis potest melius facere tibi, dominus aut servus, dives aut pauper?".

6 Cui cum Franciscus respondisset, quod tam dominus quam dives facere melius potest, intulit statim:"Cur ergo relinquis pro servo Dominum et pro paupere homine divitem Deum?".

7 Et Franciscus:"Quid me vis, Domine, facere?". Et Dominus ad eum (cfr. Act 9,6):"Revertere in terram tuam (cfr. Gen 32,9), quia visio, quam vidisti, spiritualem praefigurat effectum, non humana sed divina in te dispositione complendum".

8 Mane itaque facto (cfr. Ioa 21,4), cum festinatione revertitur versus Assisium securus et gaudens, et iam exemplar obedientiae factus, exspectabat Domini voluntatem.

4

1 Ex tunc a publicae negotiationis tumultu se subtrahens, supernam devote precabatur clementiam, ut, quid sibi fores agendum, ostendere dignaretur.

2 Cum autem ex frequenti orationis usu flamma desiderii caelestis in eo vehementer succresceret, et iam pro amore supernae patriae terrena omnia despiceret quasi nihil (cfr. Cant 8,7), thesaurum sentiebat se reperisse absconditum,

3 ac velut prudens negotiator margaritam inventam excogitabat venditis omnibus (cfr. Mat 13,44-46) comparare.

4 Adhuc tamen, qualiter id ageret, ignorabat, nisi quia ipsius suggerebatur spiritui, quod spiritualis mercatio a mundi contemptu sumat initium, Christique militia sit a sui ipsius victoria inchoanda.

5

1 Quadam itaque die, dum equitaret per planitiem, quae subiacet civitati Assisii, leprosum quemdam habuit obvium, cuius inopinatus occursus ei non parvum incussit horrorem.

2 Recurrens autem ad perfectionis mente iam conceptae propositum et recolens, quod se ipsum oporteret primum devincere, si vellet effici Christi miles (cfr. 2Tim 2,3), ad deosculandum eum equo lapsus accurrit.

3 Cui cum manum quasi aliquid accepturus leprosus protenderet (cfr. Est 8,4; Act 3,5), pecuniam cum osculo deportavit (cfr. Gen 43,21).

4 Statim autem equum ascendens et se circumquaque convertens, cum campus pateret undique liber, leprosum illum minime vidit.

5 Admiratione itaque repletus et gaudio, laudes coepit Domino decantare devote, proponens ex hoc semper ad maiora conscendere.

6 Solitaria proinde loca quaerebat, amica moeroribus, in quibus dum gemitibus inenarrabilibus (cfr. Rom 8,26) incessanter intenderet, post longam precum instantiam a Domino meruit exaudiri.

7 Dum enim una dierum sic sequestratus oraret et prae nimietate fervoris totus esses absorptus in Deum, apparuit ei Christus Iesus veluti cruci confixus.

8 Ad cuius conspectum liquefacta est anima (cfr. Cant 5,6) eius, et memoria passionis Christi visceribus cordis ipsius adeo impressa medullitus, ut ab illa hora, cum Christi crucifixio veniret in mentem, vix posset a lacrymis et gemitibus exterius continere, sicut ipse postmodum familiariter retulit, cum appropinquaret ad finem.

9 Intellexit per hoc nempe vir Dei illud evangelicum sibi dici: Si vis venire post me, abnega temetipsum et tolle crucem tuam et sequaris me (cfr. Mat 16,24)!

6

1 Induit ex tunc spiritum paupertatis, humilitatis sensum et affectum intimae pietatis.

2 Nam cum prius leprosorum non solum consortium, verum etiam longinquum contuitum vehementer horreret, iam propter Christum crucifixam, qui iuxta verbum propheticum contemptibilis ut leprosus (cfr. Is 53,4) apparuit, ut semetipsum plene contemneret, humilitatis et humanitatis obsequia leprosis benefica pietate praestabat.

3 Visitabat enim frequenter domos ipsorum, liberaliter eis eleemosynas erogabat et cum multo compassionis affectu manus eorum osculabatur et ora.

4 Pauperibus etiam mendicantibus non solum sua, verum etiam se ipsum cupiebat impendere, aliquando vestimenta exuens, aliquando dissuens, aliquando scindens ad largiendum eis, cum prae manibus alia non haberet.

5 Sacerdotibus quoque pauperibus reverenter subveniebat et pie, praecipue in ornamentis altaris, quo et cultus divini particeps fieret et cultorum inopiae supplementa praeberet.

6 Cum autem religiosa devotione tunc temporis limina visitaret Apostoli Petri, conspecta multitudine pauperum ante fores ecclesiae, partim pietatis ductus dulcedine, partim paupertatis allectus amore, uni ex eis magis egenti proprias largitus est vestes,

7 et semicinctiis contectus illius, diem illum in medio pauperum cum insolita spiritus iucunditate transegit, ut et saecularem gloriam sperneret et ad perfectionem evangelicam gradatim conscendendo perveniret.

8 Mortificationi carnis invigilabat attentius, ut Christi crucem, quem interius ferebat in corde, exterius etiam circumferret in corpore. Agebat autem haec omnia vir Dei Franciscus nondum habitu vel convictu sequestratus a mundo.

Caput II - De perfecta conversione eius ad Deum et de reparatione trium ecclesiarum.

1

1 Quoniam autem servus Altissimi doctorem non habebat aliquem in huiusmodi nisi Christum, addidit adhuc ipsius clementia eum in gratiae visitare dulcedine.

2 Dum enim die quadam, egressus ad meditandum in agro (cfr. Gen 24,63), deambularet iuxta ecclesiam Sancti Damiani, quae minabatur prae nimia vetustate ruinam, et in eam, instigante se spiritu, causa orationis intrasset; prostratus ante imaginem Crucifixi, non modica fuit in orando spiritus consolatione repletus.

3 Cumque lacrymosis oculis intenderet in dominicam crucem, vocem de ipsa cruce dilapsam (cfr. 1Pet 1,17) ad eum corporeis audivit auribus; ter dicentem:"Francisce, vade et repara domum meam, quae, ut cernis, tota destruitur!".

4 Tremefactus Franciscus, cum esset in ecclesia solus, stupet ad tam mirandae vocis auditum, cordeque percipiens divini virtutem eloquii, mentis alienatur excessu.

5 In se tandem reversus, ad obediendum se parat, totum se recolligit ad mandatum de materiali ecclesia reparanda, licet principalior intentio verbi ad eam ferretur, quam Christus suo sanguine acquisivit (cfr. Act 20,28), sicut eum Spiritus sanctus edocuit, et ipse postmodum fratribus revelavit.

6 Surrexit proinde, signo crucis se muniens, et assumptis pannis venalibus, ad civitatem quae Fulginium dicitur festinus accessit, ibique venditis quae portarat, equum cui tunc insederat, felix mercator, assumpto pretio, dereliquit;

7 rediensque Assisium, ecclesiam de cuius reparatione mandatum acceperat, reverenter intravit et invento illic sacerdoti pauperculo reverentiam decentem exhibuit, ad reparationem ecclesiae et pauperum usum pecuniam obtulit, et ut secum se morari pateretur ad tempus, humiliter requisivit.

8 Acquievit sacerdos de mora ipsius sed timore parentum pecuniam non recepit, quam verus pecuniarum contemptor in quamdam fenestram proiciens, abiectam velut pulverem vilipendit.

2

1 Moram autem faciente (cfr. Mat 25,5) servo Dei cum sacerdote praedicto, cum hoc intellexisset pater ipsius, perturbatus animo cucurrit ad locum.

2 At ipse, quia novus Christi erat athleta, cum audiret persequentium minas et eorum praesentiret adventum, dare locum irae (cfr. Rom 12,19) volens, in quadam occulta fovea se abscondit;

3 in qua diebus aliquibus latitando, rogabat Dominum incessanter, lacrymarum imbre perfusus, ut liberaret de manibus persequentium animam (cfr. Ps 30,16; 108,31) suam, et pia quae inspiraverat vota, benigno favore compleret.

4 Igitur excessiva quadam completus laetitia, coepit de pusillanimitatis ignavia semetipsum arguere, relictaque fovea et abiecto pavore, versus civitatem Assisii viam aggressus est.

5 Quem cum cives cernerent facie squalidum et mente mutatum, ac per hoc alienatum putarent a sensu, luto platearum (cfr. 2Re 22,43) et lapidibus impetebant et tamquam insano et dementi clamosis vocibus insultabant.

6 Famulus autem Domini, nulla fractus aut mutatus iniuria, ut surdus in omnibus pertransibat.

7 Cumque clamorem huiusmodi pater audisset, statim accurrens, non ad liberandum eum, sed potius ad perdendum: omni miseratione subtracta, pertractum domi primo verbis, deinde verberibus et vinculis angit.

8 Ipse autem ad exsequendum quod coeperat promptior ex hoc et validior reddebatur, recolens illud Evangelli verbum:

9 Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum (Mat 5,10).

3

1 Post modicum vero tempus, patre a patria discedente, mater eius factum mariti non approbans et inflexibilem filii constantiam emolliri posse non sperans, a vinculis absolutum abire permisit.

2 At ipse gratias omnipotenti Domino referens, ad locum, in quo prius fuerat, est reversus.

3 Rediens autem pater et eum non inveniens domi, convitiis illatis uxori, fremens cucurrit ad locum, ut, si eum revocare non posset, saltem de provincia effugaret.

4 Franciscus vero, confortatus a Deo, obvium ultro se obtulit patri furenti, libera voce clamans, se pro nihilo ducere vincula et verbera eius, insuper et contestans, se pro Christi nomine gaudenter mala omnia subiturum.

5 Videns itaque pater, quod eum revocare non posset, ad extorquendam pecuniam se convertit;

6 qua tandem inventa in fenestrula quadam, aliquantulum ipsius mitigatus est furor, avaritiae siti utcumque per haustum pecuniae temperata.

4

1 Tentabat deinde pater carnis filium gratiae pecunia iam nudatum ducere coram episcopo civitatis, ut in ipsius manibus facultatibus renuntiaret paternis et omnia redderet quae habebat.

2 Ad quod faciendum se promptum exhibuit verus paupertatis amator, perveniensque coram episcopo, nec moras patitur nec cunctatur de aliquo, nec verba exspectat nec facit; sed continuo depositis omnibus vestimentis, restituit ea patri.

3 Inventus est autem tunc vir Dei cilicium habere ad carnem sub vestibus delicatis.

4 Insuper ex admirando fervore spiritu ebrius, reiectis etiam femoralibus, totus coram omnibus denudatur, dicens ad patrem:"Usque nunc vocavi te patrem in terris, amodo autem secure dicere possum: Pater noster, qui es in caelis (Mat 6,9), apud quem omnem thesaurum reposui et omnem spei fiduciam collocavi".

5 Hoc cernens episcopus et admirans tam excedentem in viro Dei fervorem, protinus exsurrexit et inter brachia sua illum cum fletu recolligens, uti erat vir pius et bonus, pallio, quo erat amictus, operuit, praecipiens suis, ut aliquid sibi darent ad membra corporis contegenda.

6 Oblatus est autem ei mantellus pauper et vilis cuiusdam agricolae servientis episcopi, quem ipse gratanter suscipiens, cum caemento quod sibi occurrit, ad modum crucis manu propria consignavit, operimentum formans ex eo crucifixi hominis et pauperis seminudi.

7 Sic igitur servus Regis altitissimi nudus relictus est, ut nudum sequeretur crucifixum Dominum, quem amabat;

8 sic utique cruce munitus, ut animam suam ligno salutis committeret, per quod de mundi naufragio salvus exiret.

5

1 Solutus exinde mundi contemptor a vinculis mundanarum cupidinum, civitate relicta, securus et liber secretum solitudinis petiit, ut solus et silens supernae audiret allocutionis arcanum.

2 Dumque per silvam quamdam iter faciens, laudes Domino lingua Francorum vir Dei Franciscus decantaret cum iubilo, latrones super eum ex abditis irruerunt.

3 Quibus ferali animo, quis esset, interrogantibus vir Dei, confidentia plenus, prophetica voce respondit:"Praeco sum", inquiens,"magni Regis (cfr. Ps 47,3; Mat 27,4)".

4 At illi percutientes eum, in defossum locum plenum nivibus proiecerunt, dicentes:"Iace, rustice praeco Dei!".

5 Ipse vero illis recedentibus exsilivit de fovea, magnoque exhilaratus gaudio, altiore coepit voce per nemora laudes Creatori omnium personare.

6

1 Et veniens ad quoddam vicinum coenobium, eleemosynam petiit ut mendicus et recepit ut incognitus et despectus.

2 Inde vero progrediens devenit Eugubium, ubi a quodam amico pristino agnitus et susceptus, paupere tunicula ut Christi pauperculus est contectus.

3 Exinde totius humilitatis amator se transtulit ad leprosos eratque cum eis, diligentissime serviens omnibus propter Deum.

4 Lavabat ipsorum pedes, ligabat ulcera, educebat plagarum putredinem et saniem abstergebat;

5 Osculabatur etiam ex miranda devotione ulcerosas plagas ipsorum, evangelicus medicus mox futurus.

6 Propter quod tantam est a Domino consecutus virtutem, ut in spiritualibus et corporalibus morbis mirabiliter expurgandis mirabilem efficaciam obtineret.

7 Referam unum de multis, quod accidit, viri Dei fama postmodum latius clarescente.

8 Cum enim cuiusdam de comitatu Spoletano os pariter et maxillam morbus quidam horribilis depascendo corroderet, nec subveniri posset eidem aliquo medicinae remedio;

9 contigit, ut propter Sanctorum exposcenda merita Apostolorum visitatis liminibus, de peregrinatione rediens, servo Dei occurreret;

10 cumque prae devotione vellet ipsius osculari vestigia, vir humilis hoc non ferens, osculari volenti pedes osculum oris dedit.

11 Dum autem leprosorum servus Franciscus mirabili pietate illam plagam horribilem ore sacro contingeret, omni fugato morbo, subito aeger ille sanitatem recuperavit optatam.

12 Nescio, quod horum magis sit merito admirandum, an humilitatis profunditas in osculo tam benigno, an virtutis praeclaritas in miraculo tam stupendo.

7

1 Fundatus iam in Christi humilitate Franciscus ad memoriam reducit obedientiam sibi e cruce iniunctam de Sancti Damiani ecclesia reparanda et tamquam verus obediens Assisium rediit, ut saltem mendicando voci divinae pareret.

2 Depositaque omni verecundia propter amorem pauperis Crucifixi, mendicabat apud eos, inter quos abundare solebat, debile corpus, attritum ieiuniis oneribus lapidum supponendo.

3 Praedicta igitur ecclesia, iuvante se Domino et devotione civium assistente, refecta, ne post laborem corpus torperet ignavia, transtulit se ad reparandam ecclesiam quamdam beati Petri longius a civitate distantem, ob devotionem specialem, quem ad Apostolorum principem sincerae fidei puritate gerebat.

8

1 Hac tandem ecclesia consummata, pervenit ad locum qui Portiuncula dicitur, in quo ecclesia beatissimae Virginis, genitricis Dei, antiquitus fabricata exstiterat, sed deserta tunc a nemine curabatur.

2 Quam cum vir Dei sic derelictam conspiceret, ob devotionem ferventem, quam habebat ad Dominam mundi, coepit illic assidue pro ipsius reparatione morari.

3 Sentiens autem iuxta nomen ipsius ecclesiae, quo ab antiquo S. Maria de Angelis vocabatur, angelicarum ibi visitationum frequentiam, pedem fixit ibidem propter reverentiam Angelorum amoremque praecipuum Matris Christi.

4 Hunc locum vir sanctus amavit prae caeteris mundi locis; hic etenim humiliter coepit, hic virtuose profecit, hic feliciter consummavit, hunc in morte fratribus tamquam Virgini carissimum commendavit.

5 De hoc frater quidam Deo devotus ante conversionem suam visionem viderat relatione condignam.

6 Innumeros cernebat homines caecitate percussos (cfr. Gen 19,11), facie in caelum directa et genibus flexis (cfr. 2Par 6,13), in huius ecclesiae stare circuitu.

7 Qui omnes, protensis manibus in (cfr. 2Mac 14,34) altum, lacrimabiliter clamabant ad Deum (cfr. Ps 54,17), misericordiam postulantes et lumen.

8 Et ecce ingens de caelo splendor advenit, se per omnes diffundens, qui lumen unicuique tribuit et salutem desideratam concessit.

9 Hic est locus, in quo Fratrum Minorum Ordo a sancto Francisco per divinae revelationis instinctum inchoatus est.

10 Divinae namque providentiae nutu, qua Christi servus dirigebatur in omnibus, tres materiales erexit ecclesias, antequam, Ordinem inchoans, Evangelium praedicaret,

11 ut non solum a sensibilibus ad intelligibilia, a minoribus ad maiora ordinato progressu conscenderet, verum etiam, ut quid esset facturus in posterum, sensibili foris opere mysterialiter praesignaret.

12 Nam instar reparatae triplicis fabricae ipsius sancti viri ducatu, secundum datam ab eo formam, regulam et doctrinam Christi triformiter renovanda erat Ecclesia trinaque triumphatura militia salvandorum, sicut et nunc cernimus esse completum.

Caput III - De institutione Religionis et approbatione Regulae.

1

1 In ecclesia igitur Virginis Matris Dei moram faciente servo ipsius Francisco et apud eam quae concepit Verbum plenum gratiae et veritatis (cfr. Ioa 1,14), continuis insistente gemitibus, ut fieri dignaretur advocata ipsius, meritis Matris misericordiae concepit ipse ac peperit spiritum evangelicae veritatis.

2 Dum enim die quodam Missam de Apostolis devotus audiret, perlectum est Evangelium illud, in quo Christus discipulis ad praedicandum mittendis formam tribuit evangelicam in vivendo, ne videlicet possideant aurum vel argentum, nec in zonis pecuniam, nec peram in via, neque duas tunicas habeant, nec calceamenta deferant, neque virgam (cfr. Mat 10,9-10).

3 Quod audiens et intelligens ac memoriae commendans, apostolicae paupertatis amicus indicibili mox perfusus laetitia:"Hoc est, inquit, quod cupio, hoc quod totis praecordiis concupisco".

4 Solvit proinde calceamenta de pedibus (cfr. Ex 3,5; Mar 1,7), deponit baculum, peram et pecuniam exsecratur, unaque contentus tunicula, reiecta corrigia, pro cingulo funem sumit, omnem sollicitudinem cordis apponens, qualiter audita perficiat et apostolicae rectitudinis regulae per omnia se coaptet.

2

1 Coepit ex hoc vir Dei divino instinctu evangelicae perfectionis aemulator existere et ad poenitentiam ceteros invitare.

2 Erant autem ipsius eloquia non inania nec risu digna, sed virtute Spiritus sancti plena (cfr. Luc 4,1); erant medullas cordis penetrantia, ut in vehementem stuporem audientes converterent.

3 In omni praedicatione sua pacem annuntians dicendo:"Dominus det vobis paceme!", populum in sermonis exordio salutabat.

4 Hanc quippe salutationem, Domino revelante, didicerat, sicut ipse postmodum testabatur.

5 Unde factum est ut iuxta sermonem propheticum et ipse spiritu prophetarum afflatus, annuntiaret pacem, praedicaret salutem (cfr. Is 52,7)

6 ac salutaribus monitis foederaret plurimos verae paci, qui discordes a Christo, prius exstiterant a salute longinqui.

3

1 Innotescente itaque apud multos viri Dei tam doctrinae simplicis veritate quam vitae, coeperunt ipsius exemplo viri quidam ad poenitentiam animari et eidem, reiectis omnibus (cfr. Luc 5,11.28), habitu vitaque coiniungi;

2 quorum primus exstitit venerabilis vir Bernardus, qui vocationis divinae particeps (cfr. Heb 3,1) factus, Patris beati primogenitus esse promeruit, tam prioritate temporis quam privilegio sanctitatis.

3 Hic enim, servi Christi sanctitate comperta, ipsius exemplo disponens perfecte contemnere mundum, ab eodem, qualiter id perficeret, consilium requisivit.

4 Quo audito, Dei famulus pro primae prolis conceptu sancti Spiritus consolatione repletus:"A Deo est, inquit," hoc consilium requirendum".

5 Intraverunt proinde ecclesiam Sancti Nicolai mane iam facto (cfr. Mat 27,1), et oratione praemissa, cultor Trinitatis Franciscus ter Evangeliorum librum aperuit, trino exposcens a Deo testimonio sanctum Bernardi propositum confirmari.

6 In prima libri apertione illud occurrit: Si vis perfectus esse, vade,. vende omnia quae habes, et da pauperibus (cfr. Mat 19,21).

7 In secunda: Nihtl tuleritis in via (Luc 9,3).

8 In tertia vero: Qui vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me (Mat 16,24).

9"Haec est", ait vir sanctus,"vita et regula nostra omniumque, qui nostrae voluerint societati coniungi.

10 Vade igitur, si vis esse perfectus (cfr. Mat 19,21), et perfice quae audisti".

4

1 Non multo post vocatis eodem spiritu quinque viris, filiorum Francisci senarius numerus completus est;

2 inter quos tertium sortitus est locum sanctus pater Aegidius, vir utique Deo plenus et celebri memoria dignus.

3 Hic etenim postmodum virtutum sublimium exercitatione praeclarus, sicut famulus Domini de ipso praedixit, quamquam esset idiota et simplex, ad excelsae contemplationis sublimatus est verticem.

4 Nam per multa curricula temporum sursumactionibus incessanter intentus, adeo crebris in Deum rapiebatur excessibus,

5 quemadmodum et ego ipse oculata fide conspexi, ut magis censeretur inter homines visam angelicam agere quem humanam.

5

1 Illo quoque tempore cuidam sacerdoti civitatis Assisii, nomine Silvestro, honestae conversationis viro, quaedam a Domino fuit ostensa visio no tacenda.

2 Cum enim modum et viam Francisci fratrumque suorum humano spiritu abhorreret, ne periclitaretur pro temeritate iudicii, respectu fuit supernae gratiae visitatus.

3 Videbat namque in somnis totam Assisii civitatem a dracone magno cfr. Dan 14,22) circumdari, prae cuius magnitudine nimia tota regio videbatur exterminio subiacere.

4 Contuebatur post haec crucem quamdam auream ex ore procedentem Francisci, cuius summitas caelos tangebat (cfr. Gen 28,12), cuiusque brachia protensa in latum, usque ad mundi fines videbantur extendi; ad cuius etiam aspectum praefulgidum draco ille teter et horridus penitus fugabatur.

5 Hoc dum sibi tertio monstraretur, divinum aestimans esse oraculum, viro Dei et fratribus suis per ordinem enarravit, ac non multo post tempore mundum relinquens, vestigiis Christi sic perseveranter adhaesit, quod vita ipsius in Ordine authenticam reddidit eam quam in saeculo habuerat visionem.

6

1 Ex huius visionis auditu vir Dei non in gloria est elatus humana, sed bonitatem Dei in suis beneficiis recognoscens, fortius animatus est ad hostis antiqui fugandam versutiam et crucis Christi gloriam praedicandam.

2 Quadam autem die, dum in quodam solitario loco annos suos in amaritudine recogitans (cfr. Is 38,15) deploraret, sancti Spiritus in eum superveniente laetitia, certificatus est de remissione plenaria omnium delictorum.

3 Raptus deinde supra se ac in quoddam mirandum lumen totus absorptus, dilatato mentis sinu, quae circa se et filios suos futura erant luculenter aspexit.

4 Post haec reversus ad fratres: "Confortamini", ait, "et gaudete in Domino (cfr. Eph 6,10; Phip 3,1), nec quia pauci estis, efficiamini tristes, neque vos terreat mea vel vestra simplicitas,

5 quoniam, sicut mihi a Domino in veritate ostensum est, in magnam multitudinem faciet nos crescere Deus suaeque benedictionis gratia multipliciter dilatabit".

7

1 Eodem quoque tempore quodam alio bono viro religionem intrante, ad septenarium numerum viri Dei soboles benedicta pervenit.

2 Tunc pius pater omnes ad se filios convocavit et plura eis de regno Dei, de contemptu mundi, de abnegatione propriae voluntatis corporisque castigatione pronuntians, propositum suum de mittendo illos in quatuor partes orbis aperuit.

3 Iam enim sterilis et paupercula simplicitas sancti patris pepererat (1Re 2,5; Gal 4,19) septem et desiderabat universitatem fidelium, ad poenitentiae lamenta vocatam, Christo Domino parturire.

4 "Ite", inquit dulcis pater ad filios," annuntiantes hominibus pacem, praedicate poenitentiam in remissionem peccatorum (cfr. Mar 1,4).

5 Estote in tribulationibus patientes, in orationibus vigiles, in laboribus strenui, in sermonibus modesti, in moribus graves et in beneficiis grati, quia pro his omnibus regnum vobis praeparatur aeternum".

6 At illi coram servo Dei humiliter se prosternentes in terram, cum gaudio spiritus suscipiebant obedientiae sanctae mandatum.

7 Ipse vero dicebat unicuique singillatim: "Iacta cogitatum tuum in Domino, et ipse te enutriet (Ps 54,23)".

8 Hoc verbum dicere solitus erat, quotiescumque fratrem aliquem ad obedientiam dirigebat.

9 Tunc et ipse, sciens se datum aliis in exemplum, ut prius faceret, quam doceret (cfr. Act 1,1), cum uno sociorum versus unam orbis partem perrexit, reliquis sex ad modum crucis tribus alüs mundi partibus deputatis.

10 Modico autem elapso post tempore, benignus pater carae prolis exoptans praesentiam, cum in unum eos per se convocare non posset, per eum orabat hoc fieri, qui dispersiones congregat Israelis (cfr. Ps 146,2).

11 Sicque factum est, ut absque humana vocatione omnes ex insperato post modicum temporis iuxta eius desiderium, divina operante clementia, non sine ipsorum admiratione pariter convenirent.

12 Illis quoque diebus quatuor sibi adhaerentibus viris honestis, ad duodenarium numerum excreverunt.

8

1 Cernens autem famulus Christi, paulatim accrescere numerum fratrum, scripsit sibi et fratribus suis simplicibus verbis formulam vitae, in qua, sancti Evangelii observantia pro fundamento indissolubili collocata, pauca quaedam alia inseruit, quae ad uniformem vivendi modum necessaria videbantur.

2 Desiderans autem, per Summum Pontificem approbari quae scripserat, disposuit cum illo simplicium coetu apostolicae Sedis adire praesentiam, de sola confisus directione divina.

3 Cuius desiderium Deus ex alto respiciens, sociorum animos simplicitatis suae consideratione perterritos, ostensa viro Dei visione huiusmodi confortavit.

4 Videbatur siquidem ei, quod per quamdam viam incederet, iuxta quam stabat arbor celsitudinis magnae;

5 ad quam cum appropinquasset et sub ea stans, ipsius altitudinem miraretur, subito tantum divina virtute levabatur in altum, ut cacumen contingeret arboris eiusque summa facillime curvaret ad ima.

6 Huius visionis praesagium vir Deo plenus intelligens referri ad condescensionem apostolicae dignitatis, exhilaratus est spiritu, fratribusque suis in Domino confortatis, iter cum eis aggressus est.

9

1 Cum autem ad Romanam curiam pervenisset et introductus esset ante conspectum Summi Pontificis, exposuit propositum suum, petens humiliter et instanter, supradictam sibi vivendi regulam approbari.

2 Videns autem Christi Vicarius, dominus Innocentiùs tertius, vir utique sapientia clarus, admirandam in viro Dei simplicis animi puritatem, propositi constantiam ignitumque voluntatis sanctae fervorem, inclinatus est animo, ut pium supplicanti praeberet assensum.

3 Distulit tamen perficere quod Christi postulabat pauperculus, pro eo quod aliquibus de cardinalibus novum aliquid et supra vires humanas arduum videretur.

4 Aderat autem inter cardinales vir venerandus, dominus Ioannes de Sancto Paulo, episcopus Sabinensis, omnis sanctitatis amator et adiutor pauperum Christi; qui divino Spiritu inflammatus, Summo Pontifici dixit et fratribus suis:

5 "Si petitionem pauperis huius tamquam nimis arduam novamque refellimus, cum petat confirmari sibi formam evangelicae vitae, cavendum est nobis, ne in Christi Evangelium offendamus.

6 Nam si quis intra evangelicae perfectionis observantiam et votum ipsius dicat contineri aliquid novum aut irrationabile vel impossibile ad servandum, contra Christum, Evangelii auctorem, blasphemare convincitur".

7 Quibus propositis successor Apostoli Petri, conversus ad pauperem Christi, dixit: "Ora, fili, ad Christum, ut suam nobis per te voluntatem ostendat, qua certius cognita, tuis piis desideriis securius annuamus".

9a Additio posterior.

1 "Cum autem ad Romanam curiam pervenisset et "adduceretur ante conspectum Summi Pontificis, essetque Christi Vicarius in palatio Lateranensi, in loco qui dicitur Speculum deambulans, altis meditationibus occupatus, Christi famulum tamquam ignotum repulit indignanter.

2 Quo humiliter foras egresso, sequenti nocte huiusmodi revelatio facta est a Deo ipsi Summo Pontifici.

3 Videbat namque inter pedes suos palmam paulatim succrescere et in arborem pulcherrimam elevari.

4 Et eo mirante, quid haec visio vellet ostendere, divina lux impressit menti ipsius Christi Vicarii, quod haec palma illum pauperem, quem in die praecedenti repulerat, designabat.

5 Et mane sequenti mandavit per suos famulos per Urbem dictum pauperem quaeri.

6 Quem inventum iuxta Lateranum in hospitali S. Antonii, ante conspectum suum celeriter iussit adduci.

7 Cumque "introductus esset ante" etc. ut in num. 9,1 sqq.

10

1 Omnipotentis autem Dei famulus, totum se conferens ad orandum, precibus devotis obtinuit et quid exterius ipse proferret, et quid interius Papa sentiret.

2 Nam cum parabolam de divite rege cum muliere formosa et paupere contrahente gratanter et de prole suscepta praeferente generantis regis imaginem, ac per hoc educanda de mensa ipsius, sicut a Deo acceperat, retulisset, ex illius interpretatione subiunxit:

3 "Non est formidandum, quod fame pereant aeterni Regis filii et heredes, qui ad imaginem Regis Christi per Spiritus sancti virtutem de paupere matre nati, et ipsi per spiritum paupertatis sunt in religione paupercula generandi.

4 Si enim Rex caelorum imitatoribus suis regnum promittit aeternum (cfr. 2Pet 1,11), quanto magis illa subministrabit, quae communiter largitur bonis et malis (cfr. Mat 5,45)".

6 Hanc ergo parabolam et intellectum ipsius Christi Vicarius cum diligenter audisset, miratus est valde et indubitanter Christum locutum in homine recognovit.

6 Sed et visionem, quem tunc temporis e caelo perceperat, in hoc viro fore complendam, Spiritu divino suggerente, firmavit.

7 Videbat namque in somnis, ut retulit, Lateranensem basilicam fore proximam iam ruinae, quem quidam homo pauperculus, modicus et despectus (cfr. Is 16,14; 53,3), proprio dorso submisso, ne caderet, sustentabat.

8 "Vere", inquit, "hic ille est, qui opere et doctrina Christi sustentabit Ecclesiam".

9 Inde praecipua devotione repletus, petitioni eius se per omnia inclinavit ac Christi famulum speciali semper amore dilexit.

10 Proinde postulata concessit et adhuc concedere plura promisit.

11 Approbavit regulam, dedit de poenitentia praedicanda mandatum et laicis fratribus omnibus, qui servum Dei fuerant comitati, fecit coronas parvulas fieri, ut verbum Dei (cfr. Luc 11,28) libere praedicarent.

Caput IV – De profectu Ordinis sub manu ipsius et confirmatione Regulae prius approbatae.

1

1 Fretus exinde Franciscus superna gratia et auctoritate papali, cum fiducia multa versus vallem Spoletanam iter arripuit, ut Evangelium Christi faceret et doceret (cfr. Act 1,1).

2 Dum autem in via conferret cum sociis, qualiter regulam quem susceperant, sincere servarent, qualiter in omni sanctitate ac iustitia coram (cfr. Luc 1,75) Deo incederent, qualiter in seipsis proficerent et essent aliis in exemplum, diutius collatione protracta, hora pertransiit.

3 Et cum iam lassati essent ex diuturnitate laboris, esurientes in quodam loco solitudinis substiterunt.

4 Sane cum omnis via deesset, qua possent sibi de victu necessario providere, statim affuit providentia Dei.

5 Nam subito apparuit homo afferens panem in manu, quem pauperculis Christi dedit, subitoque disparuit, incognitus unde venerit vel quo iret.

6 Cognoscentes autem per hoc pauperes fratres, supernum sibi in comitatu viri Dei adesse praesidium, magis dono liberalitatis divinae quem cibo carnis propriae sunt refecti.

7 Insuper divina consolatione repleti, statuerunt firmiter et irrevocabiliter confirmarunt, nullius inediae aut tribulationis impulsu a sanctae paupertatis resilire promisso.

2

1 Exinde in vallem Spoletanam cum sancto proposito redeuntes, tractare coeperunt, utrum inter homines conversari deberent, an ad loca solitaria se conferre.

2 Sed Christi servus Franciscus, non de sua vel suorum confidens industria, per orationis instantiam divinae super hoc voluntatis beneplacitum requisivit.

3 Supernae igitur revelationis illustratus oraculo, intellexit se ad hoc missum a Domino, ut Christo lucraretur animas, quas diabolus conabatur auferre.

4 Ideoque magis omnibus quam sibi soli vivere praeelegit, illius provocatus exemplo, qui unus pro omnibus mori (cfr. 2Cor 5,15) dignatus est.

3

1 Recollegit itaque se vir Dei cum caeteris sociis in quodam tugurio derelicto iuxta civitatem Assisii, in quo secundum sanctae paupertatis formam in labore multo (cfr. 2Cor 11,27) et inopia victitabant, magis lacrimarum quem deliciarum panibus (cfr. 2Cor 11,27; Ps 79,6) refici satagentes.

2 Vacabant enim ibidem divinis precibus incessanter, mentaliter potius quem vocaliter studio intendentes orationis devotae, pro eo quod nondum ecclesiasticos libros habebant, in quibus possent horas canonicas decantare.

3 Loco tamen illorum librum crucis Christi continuatis aspectibus diebus ac noctibus revolvebant, exemplo patris et eloquio eruditi, qui iugiter faciebat eis de Christi cruce sermonem.

4 Rogantibus autem fratribus, ut eos doceret orare, dixit: "Cum orabitis dicite: Pater noster (cfr. Mat 6,9); et: Adoramus te, Christe, ad omnes eeclesias tuas, quae sunt in toto mundo, et benedicimus tibi, quia per sanctam crucem tuam redemisti mundum".

5 Docuit insuper eos Deum laudare in omnibus et ex omnibus creaturis, honorare praecipua reverentia sacerdotes, fidei quoque veritatem, secundum quod sancta Romana tenet et docet Ecclesia, et firmiter credere et simpliciter confiteri.

6 Servabant illi patris sancti documenta per omnia et ad ommes ecclesias et cruces, quas e longinquo videre poterant, iuxta datam sibi formam orantes, se humiliter prosternebant.

4

1 Contrahentibus autem fratribus moram in loco praefato, vir sanctus die quadam sabbati civitatem intravit Assisii, praedicaturus mane diei dominicae, ut moris erat, in ecclesia cathedrali.

2 Cumque in quodam tugurio sito in horto canonicorum vir Deo devotus in oratione Dei more solito pernoctaret, corporaliter absentatus a filiis; ecce, fere media noctis hora, quibusdam ex fratribus quiescentibus, quibusdam perseverantibus in orando, currus igneus (cfr. 4Re 2,11) mirandi splendoris, per ostium domus intrans, huc atque illuc (cfr. 4Re 2,14) per domicilium tertio se convertit, supra quem globus lucidus residebat, qui solis habens aspectum, noctem clarere fecit.

3 Obstupefacti sunt vigilantes, excitati simul et exterritii dormientes, et non minus senserunt cordis claritatem quam corporis, dum ex virtute mirandi luminis alterius alteri conscientia nuda fuit.

4 Intellexerunt namque concorditer omnes, videntibus invicem universis in cordibus singulorum, sanctum patrem absentem corpore, praesentem spiritu (cfr. 1Cor 5,3) tali transfiguratum effigie, supernis irradiatum fulgoribus et ardoribus inflammatum supernaturali virtute in curru splendente simul et igneo sibi demonstrari a Domino, ut tamquam veri Israelitae post illum incederent, qui virorum spiritualium, ut alter Elias, factus fuerat a Deo currus et auriga (cfr. 4Re 2,11.12; Ioa 1,47).

5 Credendum sane, quod ille horum simplicium aperuit oculos (cfr. Ioa 9,32) ad preces Francisci, ut viderent magnalia Dei (cfr. Sir 18,5), qui oculos quondam aperuerat pueri ad videndum montem plenum equorum et igneorum curruum in circuitu Elisei (cfr. 4Re 6,17).

6 Regressus autem vir sanctus ad fratres, coepit conscientiarum ipsorum secreta rimari, confortare ipsos de visione illa mirabili, et de profectu Ordinis multa futura praedicere.

7 Cumque patefaceret plurima quae sensum transcendebant humanum, vere cognoverunt fratres, super servum suum Franciscum Spiritum Domini in tanta plenitudine quievisse (cfr. Is 11,2), quod post ipsius doctrinam et vitam erat eis proficisci tutissimum.

5

1 Post haec pusilli gregis (cfr. Luc 12,32) pastor Franciscus ad Sanctam Mariam de Portiuncula duodenarium illum fratrum, superna gratia praecunte, deduxit, ut ubi meritis Matris Dei Minorum sumpserat Ordo initium, ipsius illic susciperet auxiliis incrementum.

2 Ibi quoque

factus evangelicus praeco, civitates circuibat et (cfr. Mat 9,35) castra, non in doctis humanae sapientiae verbis, sed in virtute Spiritus annuntians regnum Dei (cfr. 1Cor 2,4.13; Luc 9,60).

3 Videbatur intuentibus homo alterius saeculi, quippe qui mente ac facie in caelum semper intentus, omnes sursum trahere conaretur.

4 Coepit ex hoc Christi vinea germinare germen odoris Domini, et productis ex se floribus suavitatis, honoris et honestatis, uberes fructus (cfr. Sir 24,23) afferre.

6

1 Nam praedicationis ipsius fervore succensi, quem plurimi secundum formam a Dei viro acceptam novis se poenitentiae legibus vinciebant, quorum vivendi modum idem Christi famulus Ordinem Fratrum de poenitentia nominari decrevit.

2 Nimirum, sicut in caelum tendentibus poenitentiae viam omnibus constat esse communem, sic et hic status clericos et laicos, virgines et coniugatos in utroque sexu admittens, quanti sit apud Deum meriti, ex pluribus per aliquos ipsorum patratis miraculis innotescit.

3 Convertebantur etiam virgines ad perpetuum coelibatum, inter quas virgo Deo carissima Clara, ipsarum plantula prima, tamquam flos vernans et candidus odorem dedit et tamquam stella praefulgida radiavit.

4 Haec nunc glorificata in caelis, ab Ecclesia digne veneratur in terris, quae filia fuit in Christo sancti patris Francisci pauperculi et mater Pauperum Dominarum.

7

1 Multi etiam non solum devotione compuncti, sed et perfectionis Christi desiderio inflammati, omni mundanorum vanitate contempta, Francisci vestigia sequebantur, qui quotidianis succrescentes profectibus, usque ad fines orbis terrae (cfr. Ps 18,5) celeriter pervenerunt.

2 Faciebat namque sancta paupertas, quam solam deferebant pro sumptibus, ipsos ad omnem obedientiam promptos, robustos ad labores et ad itinera expeditos.

3 Et quia nihil terrenum habebant, nihil amabant nihilque timebant amittere; securi erant ubique, nullo pavore suspensi, nulla cura distracti, tamquam qui absque mentis turbatione vivebant et sine sollicitudine diem crastinum et serotinum hospitium exspectabant.

4 Multa quidem eis in diversis partibus orbis inferebantur convicia tamquam personis despicabilibus et ignotis, verum amor Evangelii Christi adeo ipsos patientes effecerat, ut quaererent potius ibi esse, ubi persecutionem paterentur in corpore, quam ubi, cognita sanctitate ipsorum, mundano possent gloriari favore.

5 Ipsa quoque rerum penuria superabundans eis videbatur ubertas, dum iuxta consilium Sapientis pro magno ipsis minimum (cfr. Sir 29,30) complacebat.

6 Sane cum ad infidelium partes aliqui ex fratribus pervenissent, contigit, ut quidam Saracenus, pietate commotus, pecuniam eis offerret pro necessario victu; illis autem recusantibus accipere, admiratus est homo, cernens quod inopes essent.

7 Intellecto tandem, quod amore Dei pauperes effecti, pecuniam possidere nolebant, tanta est eis affectione coniunctus, ut offerret se ad ministrandum necessaria (cfr. 3Re 4,7) omnia, quamdiu facultatum sibi aliquid superesset.

8 O inaestimabilis pretiositas paupertatis, cuius miranda virtute mens feritatis barbaricae in tantam miserationis est immutata dulcedinem!

9 Horrendum proinde ac nefarium scelus, ut hanc margaritam nobilem vir christianus conculcet (cfr. Mat 7,6), quam tanta veneratione extulit Saracenus.

8

1 Eo tempore religiosus quidam de Ordine Cruciferorum, Moricus nomine, in hospitali quodam prope Assisium languore tam gravi tamque prolixo laborans, ut iam morti foret adiudicatus a medicis, viro Dei supplex factus, per nuntium postulabat instanter, ut pro se ad Dominum intercedere dignaretur.

2 Cui beatus pater benigne assentiens, oratione praemissa, panis micas accepit et cum oleo accepto de lampade, quae coram Virginis ardebat altari, commiscens, quasi quoddam electuarium per manus fratrum infirmanti transmisit,

3 dicens: "Medicinam hanc fratri nostro deferte Morico, qua ipsum Christi virtus non solum plenae sanitati restituet, verum etiam robustum bellatorem effectum, aciei nostrae perseveranter adiunget".

4 Statim autem, ut antidotum illud sancti Spiritus adinventione confectum aeger homo gustavit, sanus exsurgens,

5 tantum mentis et corporis a Deo vigorem obtinuit, ut paulo post viri sancti religionem ingressus, et unica tantum operiretur tunicula, sub qua longo tempore loricam portabat ad carnem,

6 et crudis dumtaxat cibariis, herbis videlicet, leguminibus fructibusque contentus, per plura temporum lustra nec panem gustaret nec vinum, fortis tamen et incolumis perseverans.

9

1 Crescentibus quoque virtutum meritis in parvulis Christi, odor opinionis bonae circumquaque diffusus ad praesentiam sancti patris videndam plurimos e diversis mundi partibus attrahebat.

2 Inter quos quidam saecularium cantionum curiosus inventor, qui ab Imperatore propter hoc fuerat coronatus et inde Rex versuum dictus, virum Dei contemptorem mundialium adire proposuit.

3 Cumque apud castrum Sancti Severini eum praedicantem reperisset in monasterio quodam, facta manu Domini super (cfr. Ez 1,3) se, vidit eumdem crucis Christi praedicatorem Franciscum duobus transversis ensibus valde fulgentibus in modum crucis signatum, quorum unus a capite ad pedes, alius a manu in manum per pectus transversaliter tendebatur.

4 Non noverat facie servum Christi, sed tanto monstratum miraculo mox agnovit.

5 Subito stupefactus ad visum, incipit meliora proponere, tandemque verborum ipsius compuctus virtute, tamquam si esset gladio spiritus ex eius ore procedente transfixus, saecularibus pompis omnino contemptis, beato patri professione cohaesit.

6 Propter quod videns ipsum vir sanctus ab inquietudine saeculi ad Christi pacem perfecte conversum, fratrem Pacificum appellavit.

7 Hic postmodum in omni sanctitate proficiens, antequam fieret Minister in Francia — siquidem primus ibidem ministerii gessit officium — meruit iterato magnum Thau in fronte Francisci videre, quod colorum varietate distinctum, faciem ipsius miro venustabat ornatu.

8 Hoc quippe signum vir sanctus magno venerabatur affectu, frequenti commendabat eloquio

9 et in eis quas dirigebat litterulis manu propria subscribebat, tamquam si omne ipsius studium foret signare Thau, iuxta dictum propheticum super frontes virorum gementium et dolentium (cfr. Ez 9,4), ad Christum Iesum veraciter conversorum.

10

1 Processu quoque temporis multiplicatis iam fratribus, coepit eos pastor sollicitus in foco Sanctae Mariae de Portiuncula ad generale capitulum convocare, ut in funiculo distributionis divinae in terra paupertatis (cfr. Ps 77,54; Gen 41,52) eorum unicuique tribueret obedientiae portionem.

2 Ubi, licet omnium necessariorum esset penuria, fratrumque multitudo ultra quinque milia conveniret aliquando, divina tamen opitulante clementia, et victus sufficientia suberat, et salus comitabatur corporea, et spiritualis incunditas affluebat.

3 Capitulis vero provincialibus, quia corporalem praesentiam exhibere non poterat, per sollicitam curam regiminis, instantiam precis et efficaciam benedictionis spiritu praesens erat, quamvis aliquando, mira Dei faciente virtute, visibiliter appareret.

4 Dum enim egregius praedicator, qui et nunc Christi praeclarus confessor Antonius de titulo crucis: Iesus Nazarenus, rex Iudaeorum (Ioa 19,19), in Arelatensi capitulo fratribus praedicaret, quidam frater probatae virtutis, Monaldus nomine, ad ostium capituli divina commonitione respiciens, vidit corporeis oculis beatum Franciscum in aëre sublevatum, extensis velut in cruce manibus, benedicentem fratres.

5 Tanta vero et tam insolita fratres omnes consolatione spiritus (cfr. Act 9,31) repletos se fuisse senserunt, ut de vera sancti patris praesentia certum eis intra se Spiritus testimonium perhiberet (cfr. Ioa 1,7), licet postmodum id non solum per evidentia signa, verum etiam per eiusdem sancti patris verba exteriore fuerit attestatione compertum.

6 Credendum sane, quod omnipotens Dei virtus, quae Ambrosium, sacrum antistitem, tumulationi gloriosi concessit interesse Martini, ut pium pontificam pio veneraretur officio,

7 etiam servum suum Franciscum praedicationi praesentavit veracis sui praeconis Antonii, ut approbaret veritatis eloquia, praecipue crucis Christi, cuius erat et baiulus et minister.

11

1 Cum autem, dilatato iam Ordine, vivendi formam per dominum Innocentium approbatam disponeret per successorem ipsius Honorium in perpetuum facere roborari, huiusmodi fuit a Deo revelatione commonitus.

2 Videbatur quidem sibi de terra micas panum subtilissimas collegisse multisque famelicis fratribus ipsum circumstantibus debere tribuere.

3 Cumque micas tam tenues distribuere formidaret, ne forte inter manus exciderent; vox ei desuper ait: "Francisce, unam de micis omnibus hostiam facito et manducare volentibus tribue".

4 Quo id agente, quicumque illud non devote recipiebant, aut receptum contemnebant donum, mox lepra infecti notabiles apparebant.

5 Recitat mane vir sanctus haec omnia sociis, dolens, se non percipere mysterium visionis (cfr. Dan 2,19).

3 Sequenti vero die, cum vigil in oratione persisteret (cfr. Tob 3,11), huiuscemodi vocem de caelo delapsam (cfr. 2Pet 1,17) audivit:" Francisce, micae praeteritae noctis verba evangelica sunt, hostia regula, lepra iniquitas".

7 Volens igitur confirmandam Regulam ex verborum Evangelii aggregatione profusius traditam ad compendiosiorem formam, iuxta quod dictabat visto monstrata, redigere, in montem quemdam cum duobus sociis, Spiritu sancto ducente, conscendit, ubi pane tantum contentus et aqua, ieiunans, conscribi eam fecit, secundum quod oranti sibi divinus Spiritus suggerebat.

8 Quam cum, de monte descendens, servandam suo vicario commisisset, et ille, paucis elapsis diebus, assereret per incuriam perditam, iterato sanctus vir ad locum solitudinis rediit eamque instar prioris, ac si ex ore Dei verba susciperet, illico reparavit et per supradictum dominum Papam Honorium, octavo pontificatus illius anno, sicut optaverat, obtinuit confirmari.

9 Ad cuius observantiam fratres ferventer inducens, dicebat, se nihil ibi posuisse secundum industriam propriam, sed omnia sic scribi fecisse, sicut sibi fuerant divinitus revelata.

10 Quod ut certius constaret testimonio Dei, paucis admodum evolutis diebus, impressa sunt ei stigmata Domini Iesu (cfr. Gal 6,17) digito Dei vivi (cfr. Apoc 7,2) tamquam bulla summi Pontificis Christi ad confirmationem omnimodam regulae et commendationem auctoris, sicut post suarum enarrationem virtutum suo loco inferius describetur.

Caput V - De austeritate vitae et quomodo creaturae praebebant ei solatium.

1

1 Cum igitur cerneret vir Dei Franciscus suo exemplo ad crucem Christi baiulandam ferventi spiritu plurimos animari, animabatur et ipse tamquam bonus dux exercitus Christi ad palmam victoriae per culmen invictae pervenire virtutis.

2 Attendens enim illud Apostoli verbum: Qui autem sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis (Gal 5,24): ut crucis armaturam suo ferret in corpore, tanta disciplinae rigiditate sensuales appetitus arcebat, ut vix necessaria sumeret sustentationi naturae.

3 Difficile namque fore dicebat necessitati corporis satisfacere, et pronitati sensuum non parere.

4 Propter quod cocta cibaria sanitatis tempore vix admittebat et raro, admissa vero aut conficiebat cinere, aut condimenti saporem, admixtione aquae ut plurimum, reddebat insipidum.

5 De potu vini quid dicam, cum et de aqua, dum sitis aestuaret ardore, vix ad sufficientiam biberet?

6 Modos adinveniebat abstinentiae potioris et quotidie exercitatione crescebat; licetque iam perfectionis culmen attingeret, tamquam semper incipiens, aliquid innovabat, afflictionibus carnis puniendo libidinem.

7 Egrediens autem exterius propter verbum Evangelii, conformabat se suscipientibus ipsum in qualitate ciborum, cum tamen, ad interiora regressus, districte servaret rigidam abstinentiae parcitatem.

8 Sicque se ipsum austerum sibi, humanum proximo, subiectum Evangelio Christi per omnia reddens, non solum abstinendo, verum etiam manducando praebebat aedificationis exemplum.

9 Nuda humus, ut frequentius, lectus erat lassato corpusculo, et saepius sedens, ligno vel lapide ad caput posito, dormiebat;

10 unica paupere contectus tunicula, in nuditate Domino serviebat et frigire (cfr. 2Cor 11,27).

2

1 Interrogatus aliquando, quomodo vestitu tam tenui se posset ab hiemalis algoris asperitate tueri, in spiritus fervore respondit: "Si supernae patriae flamma per desiderium contingeremur interius, frigus istud exterius facile portaremus".

2 Vestis horrebat mollitiem, asperitatem amabat, asserens, propter hoc Ioannem Baptistam ore divino fuisse laudatum.

3 Si quando vero in data sibi tunica lenitatem sentires, chordulis eam contexebat interius, quia non in casulis pauperum, sed in palatiis principum, iuxta Veritatis verbum vestimentorum dicebat requirendam esse mollitiem.

4 Experientia enim certa didicerat, daemones asperitate terreri, deliciosis autem et mollibus ad tentandum fortius animari.

5 Unde cum nocte quadam propter infirmitatem capitis et oculorum, praeter solitum morem cervical de pluma positum haberet ad caput, daemon in illud ingressus, ipsum usque ad horam matutinalem inquietatum multimode a sanctae orationis studio perturbavit, donec, vocato socio, pulvinar cum daemonio fecit extra cellulam longius exportari.

6 Egressus autem cum pulvinari frater de cella, membrorum omnium vires amisit et usum, quousque ad vocem sancti patris hoc cognoscentis in spiritu, vigor pristinus cordis et corporis sibi fuit plenarie restitutus.

3

1 Rigidus in disciplina super custodiam suam stabat cfr. Is 21,8), curam permaximam gerens de utriusque hominis puritate servanda;

2 quapropter circa conversionis suae primordia tempore hiemali in foveam glacie plenam se ipsum plerumque mergebat, ut et domesticum sibi hostem perfecte subigeret et candidum vestimentum pudoris a voluptatis incendio praeservaret.

3 Tolerabilius viro spirituali fore incomparabiliter asserebat magnum sustinere frigus in carne, quem ardorem carnalis libidinis veI modicum sentire in mente.

4

1 Cum autem apud eremum de Sartiano nocte quadam orationi vacaret in cellula, vocavit eum hostis antiquus, tertio dicens: "Francisce, Francisce, Francisce!".

2 Cui cum, quid quaereret, respondisset, fallaciter ille subiunxit: "Nullus est in mundo peccator, cui, si conversus fuerit (cfr. Ez 33,9), non indulgeat Deus; sed quicumque semetipsum poenitentia dura necaverit, misericordiam non inveniet in aeternum.

3 Statim vir Dei per revelationem cognovit (cfr. Gal 1,12; Sir 1,6) hostis fallaciam, quomodo nisus fuerit eum ad tepida revocare.

4 Nam hoc sequens indicavit eventus.

5 Continuo enim post hoc ad insufflationem illius, cuius halitus prunas ardere facit (cfr. Iob 41,12), gravis ipsum carnis tentatio apprehendit.

6 Quam ut praesensit castitatis amator, deposita veste, chorda coepit se verberare fortissime: "Eia", inquiens, "frater asine, sic te decet manere, sic subire flagellum.

7 Tunica religioni deservit, sanctitatis signaculum praefert, furari eam libidinoso non licet; si quo vis pergere, perge (cfr. Is 40,4; 1Re 30,13)!".

8 Insuper et mirando fervore spiritus animatus, aperta cella, foras exivit (cfr. Mar 14,6.8) in hortum, et in magnam demergens nivem corpusculurn iam nudatum, septem ex ea plenis manibus coepit compingere massas.

9 Quas sibi proponens, suo sic exteriori homini loquebatur: "Ecce", inquit, "haec maior uxor tua est, quatuor istae duo filii et duae filiae, reliquae duae servus et ancilla, quos ad serviendum habere oportet.

10 Festina igitur omnes induere, quoniam frigore moriuntur.

11 Si vero eorum nultiplex sollicitudo molestat, uni Domino sollicite servi (cfr. Mat 4,10)!".

12 Illico tentator victus abscessit, et vir sanctus in cellam cum victoria rediit; quia, dum bene poenaliter alsit foris, ardorem interius sic exstinxit libidinis, ut deinceps tale aliquid minime sentiret.

13 Quidam autem frater, qui tunc orationi vacabat (cfr. 1Cor 7,5), haec omnia, luna clarius incedente (cfr. Iob 31,16), prospexit.

14 Comperto vir Dei, quod haec ille nocte vidisset, reserans ei tentationis processum, praecepit, ut quamdiu ipse viveret, nulli viventi rem, quam viderat propalaret.

5

1 Non solum autem mortificari debere docebat vitia carnis et eius incentiva frenari, verum etiam exteriores sensus, per quos mors intrat ad animam, summa vigilantia custodiri.

2 Mulierum familiaritates, colloquia et aspectus, quae multis occasio sunt ruinae, sollicitius evitari iubebat, asserens, per huiusmodi debilem frangi et fortem saepe spiritum infirmari (cfr. Ez 21,7).

3 Harum contagionem evadere conversantem cum eis, nisi probatissimum virum, tam facile dixit, quam iuxta Scripturam, in igne ambulare et non comburere plantas (cfr. Prov 6,28).

4 Siquidem ipse adeo averterat oculos suos, ne huiusmodi vanitatem viderent (cfr. Ps 118,37), quod, sicut aliquando socio dixit, quasi nullam recognoscebat in facie.

5 Non enim securum esse putabat, earum formarum introrsus haurire imagines, quae possunt aut edomitae carnis resuscitare igniculum, aut pudicae mentis maculare nitorem.

6 Asserebat etiam frivolum esse mulieris colloquium, excepta sola confessione vel instructione brevissima, iuxta quod et saluti expedit et congruit honestati.

7 "Quae sunt", inquit, "religioso cum muliere tractanda negotia, nisi cum sanctam poenitentiam vel melioris vitae consilium religiosa petitione deposcit?

8 Ex nimia securitate minus cavetur hostis, et diabolus, si de suo capillum potest habere in homine, cito excrescere facit in trabem".

6

1 Otium autem omnium malarum cogitationum sentinam docebat summopere fugiendum, exemplo demonstrans, rebellem carnem et pigram disciplinis continuis et fructuosis laboribus esse domandam.

2 Unde corpus suum fratrem asinum appellabat, tamquam laboriosis supponendum oneribus, crebris caedendum flagellis et vili pabulo sustentandum.

3 Si quem vero cernebat otiosum et vagum aliorum velle manducare labores, fratrem muscam nominandum censebat, eo quod talis nihil boni faciens, sed benefacta inficiens, vilem et abominabilem se omnibus reddat.

4 Propter quod dixit aliquando: "Volo fratres meos laborare et exercitari, ne otio dediti, per illicita corde aut lingua vagentur".

5 Evangelicum siquidem volebat a fratribus observari silentium, ut videlicet ab omni otioso verbo omni tempore abstinerent sollicite, tamquam reddituri in die iudicii de huiusmodi rationem (cfr. Mat 12,36).

6 Sed et si quem invenisset fratrem verbis assuetum inanibus, acriter arguebat;

7 taciturnitatem modestam et puri cordis affirmans custodiam et non modicam esse virtutem, pro eo quod mors et vita fore dicuntur in manibus linguae (cfr. Prov 18,21), non tam ratione gustus quam ratione loquelae.

7

1 Licet autem pro viribus ad vitam austeram fratres induceret, non tamen ei placebat districtionis severitas, quae pietatis non induit viscera (cfr. Col 3,12) nec est discretionis sale condita (cfr. Col 4,6).

2 Cum enim quadam nocte unus ex fratribus prae nimietate abstinentiae admodum fame cruciatus, nullam posset habere quietem, intelligeretque pius pastor ovi suae imminere periculum, vocavit fratrem, apposuit panem, et ut ruborem illi tolleret, coepit ipse prior comedere eumque ad manducandum dulciter invitare.

3 Deposuit frater verecundiam, sumpsit cibum, gavisus quam plurimum, quod per circumspectam condescensionem pastoris, et corporis evasisset dispendium et non modicum accepisset aedificationis exemplum.

4 Mane facto fratribus convocatis in unum vir Dei referens quod acciderat nocte, provida commonitione subinnxit: "Sit vobis, fratres, non cibus, sed caritas in exemplum".

5 Docuit insuper eos discretionem sequi ut aurigam virtutum, non eam, quam caro suadet, sed quam edocuit Christus, cuius sacratissimam vitam expressum constat esse perfectionis exemplar.

8

1 Et quoniam Agnum sine macula crucifixum non est possibile homini carnis infirmitate circumdato sic perfecte sectari, quin aliquas contrahat sordes, ideo documento certo firmabat, eos qui perfectioni vitae invigilant, quotidianis debere se lacrimarum emundare fluentis.

2 Licet enim adeptus iam esset cordis et corporis puritatem mirabilem, non cessabat tamen lacrimarum imbribus iugiter oculos expiare mentales, corporeorum luminum non ponderando iacturam.

3 Cum enim ex continuo fletu infirmitatem oculorum incurrisset gravissimam, suadente sibi medico, quod abstineret a lacrimis, si corporei visus caecitatem vellet effugere, vir sanctus respondit:

4 "Non est, frater medice, ob amorem luminis, quod habemus commune cum muscis, visitatio lucis aeternae repellenda vel modicum, quia non spiritus propter carnem, sed caro propter spiritum beneficium lucis accepit".

5 Malebat siquidem corporalis visus lumen amittere quam lacrimas, quibus oculus mundatur interior, ut Deum videre valeat, repressa devotione spiritus impedire.

9

1 Cum autem semel daretur consilium a medicis, et instanter suaderetur a fratribus, ut pateretur sibi per remedium subveniri cocturae, humiliter vir Dei assensit, quia salutiferum hoc simul et asperum esse cernebat.

2 Vocatus itaque venit chirurgicus, instrumentum ferreum igni submittens ad faciendum cocturam.

3 At Christi servus corpus iam horrore concussum confortans, sicut amicum coepit ignem alloqui, dicens: "Mi frater ignis, caeteris rebus aemulandi decoris, virtuosum, pulchrum et utilem te creavit Altissimus (cfr. Sir 1,8.9).

4 Esto mihi in hac hora propitius (cfr. Gen 33,10), esto curialis!

5 Precor magnum Dominum, qui te creavit (cfr. Ps 47,2); Deut 32,6), ut tumm mihi calorem temperet, quo suaviter urentem valeam sustinere".

6 Oratione finita, contra igne candescens ferreum instrumentum signum crucis edidit, ac deinceps intrepidus persistebat.

7 Profundatum est crepitans ferrum in tenera carne, et ab aure usque ad supercilium coctura protracta.

8 Quantum irrogaverit ignis ille dolorem, vir ipse sanctus expressit: "Laudate", inquit ad fratres, "Altissimum, quia vere dico vobis, nec ignis ardorem sensi nec carnis ullum dolorem".

9 Et conversus ad medicum: "Si non est", inquit, "caro bene decocta, imprime iterum!".

10 Expertus medicus in invalida carne virtutem spiritus tam potentem miratus est, et divinum hoc miraculum extulit dicens: "Dico vobis, fratres, vidi mirabilia hodie (cfr. Luc 5,26)".

11 Quia enim ad tantam pervenerat puritatem, ut caro spiritui et spiritus Deo harmonia mirabili concordarent, divina ordinatione fiebat, ut creatura Factori suo deserviens (cfr. Sap 16,24), voluntati et imperio eius mirabiliter subiaceret.

10

1 Alio enim tempore, apud eremum Sancti Urbani servo Dei aegritudine gravissima laborante, cum ipse naturae defectum sentiens, vini poculum postulasset, nihilque de vino, quod sibi dari posset, responderetur adesse, iussit aquam afferri et allatam signo crucis edito benedixit.

2 Mox vinum efficitur optimum quod fuerat aqua pura, et quod deserti loci paupertas non potuit, viri sancti puritas impetravit.

3 Ad eius gustum tanta protinus facilitate convaluit, ut saporis novitas et innovatio sanitatis, gustabile ac gustantem supernaturaliter innovantes, perfectam in ipso exspoliationem veteris hominis et induitionem novi (cfr. Col 3,8.10) duplici attestatione firmarent.

11

1 Non solum creatura servo Dei serviebat ad nutum, sed et Creatoris ubique providentia condescendebat ad placitum.

2 Cum enim tempore quodam, ex multarum infirmitatum concursu aggravato corpore, ad iucunditatem spiritus excitandam alicuius audiendi soni harmonici desiderium habuisset, nec id honestatis decentia per ministerium fieri pateretur humanum, affuit Angelorum obsequium ad viri sancti placitum adimplendum.

3 Nocte etenim quadam, vigilante ipso et meditante de Domino, repente insonuit cithara quaedam harmoniae mirabilis et suavissimae melodiae (cfr. Sir 40,21).

4 Non videbatur aliquis, sed transitum et reditum citharoedi ipsa hinc inde auditus volubilitas (cfr. Ez 10,3) innuebat.

5 Spiritu in Deum directo (cfr. Iob 34,14) tanta fuit in illo dulcisono carmine suavitate perfruitus, ut aliud se putaret saeculum commutasse.

6 Hoc et fratres sibi familiares non latuit qui per certa frequenter conspiciebant indicia, eum tam excessivis et crebris consolationibus a Domino visitaro (cfr. Luc 1,68), ut nec ipsas omnino occultare valeret.

12

1 Alio quoque tempore viro Dei praedicationis causa inter Lombardiam et Marchiam Tervisinam iter agente cum fratre socio iuxta Padum, tenebrosa noctis supervenit obscuritas.

2 Cumque via esset exposita periculis magnis et multis propter tenebras, fluvium et paludes, dixit socius ad virum sanctum: "Ora, pater, ut de instantibus periculis liberemur!".

3 Cui vir Dei cum fiducia multa respondit: "Potens est Deus (cfr. Luc 3,8), si placet suae dulcedini, tenebrarum effugata caligine, beneficium nobis impendere lucis".

4 Vix sermonem compleverat, et ecce tanta lux illico coepit circa eos superna radiare virtute, ut nocte alias exsistente obscura, ipsi luce clara viderent non solum viam, verum etiam plurima circumquaque.

6 Cuius lucis ducatu corporaliter directi et spiritualiter confortati, usque ad locum hospitii per non modicum viae spatium, cum divinis hymnis et laudibus incolumes pervenerunt.

6 Perpende, quem mirandae fuerit vir iste munditiae quantaeque virtutis, ad cuius nutum suum ignis ardorem contemperat, aqua saporem commutat, angelica praebet melodia solatium, et lux divina ducatum, ut sic sanctificatis viri sancti sensibus omnis probetur mundi machina deservire.

Caput VI - De humilitate et obedientia et de condescensionibus divinis sibi factis ad nutum.

1

1 Omnium virtutum custos et decor humilitas, copiosa virum Dei ubertate repleverat.

2 In propria quidem reputatione nihil erat nisi peccator, cum in veritate speculum esset et splendor omnimodae sanctitatis.

3 Super hanc studuit aedificare se ipsum, ut sapiens architectus fundamentum praeiaciens (cfr. 1Cor 3,10), quod a Christo didicerat.

4 Dicebat, propter hoc Filium Dei de altitudine sinus paterni ad nostra despicabilia descendisse, ut tam exemplo quam verbo Dominus et Magister humilitatem doceret.

5 Propter quod studebat tamquam Christi discipulus in oculis suis et aliorum vilescere, a summo dictum esse Magistro commemorans: Quod altum est apud homines, abominatio est apud Deum (Luc 16,15).

6 Sed et verbum hoc dicere solitus erat: "Quantum homo est in oculis Dei, tantum est et non plus".

7 Stultum proinde iudicans mundanis extolli favoribus, gaudebat de opprobrüs et de laudibus tristabatur.

3 Malebat quidem de se vituperium audire quam laudem, sciens, quod hoc ad se emendandum induceret, illa impelleret ad cadendum.

9 Et ideo saepe cum populi merita in eo sanctitatis extollerent, praecipiebat alicui fratri, ut in contrarium verba ipsum vilificantia suis auribus inculcando proferret.

10 Cumque frater ille, licet invitus, eum rusticum et mercenarium, imperitum et inutilem diceret, exhilaratus tam mente quam facie respondebat:

11 "Benedicat tibi Dominus (cfr. Num 6,24; Ps 127,5), fili carissime, quia tu verissima loqueris, et talia filium Petri Bernardonis decet audire".

2

1 Ut autem se caeteris despicabilem redderet, non parcebat rubori, quin in praedicatione coram omni populo proprios manifestaret defectus.

2 Accidit semel, ut infirmitate gravatus, rigorem abstinentiae pro recuperanda sanitate modicum relaxasset.

3 Viribus autem corporis utcumque resumptis, verus sui contemptor ad propriae carnis animatus opprobrium: "Non est", inquit, "conveniens, ut populus abstinentem me credat, et ego e contrario carnaliter reficiar in occulto".

4 Surrexit propterea sanctae humilitatis spiritu inflammatus, et in platea civitatis Assisii populo convocato, solemniter cum fratribus multis, quos secum adduxerat, maiorem introivit ecclesiam, funeque ad collum ligato, nudum cum femoralibus solis in oculis omnium se trahi praecepit usque ad lapidem, in quo malefactores puniendi consueverant collocari.

5 Super quem conscendens, licet quartanarius esset et debilis, acerbi frigoris tempore cum multo vigore animi praedicavit, audientibusque cunctis asseruit, se non tamquam spiritualem honorandum fore, quin immo tamquam carnalem et glutonem ab omnibus contemnendum.

6 Igitur qui convenerant, tam ingenti viso spectaculo, admirati sunt, et quia ipsius austeritatem iam noverant, devoto corde compuncti, humilitatem huiusmodi magis admirabilem quem imitabilem proclamabant.

7 Licet autem id magis videatur portentum fuisse (cfr. Is 20,3) instar prophetalis vaticinii quam exemplum, tamen vere documentum exstitit humilitatis perfectae,

8 quo Christi sectator instruitur transitoriae laudis praeconium debere contemnere, tumentis quoque iactantiae comprimere fastum et fraudulentae simulationis mendacium confutare.

3

1 Multa quidem in hunc modum saepius faciebat, ut exterius tamquam vas perditum (cfr. Ps 30,13) fieret et sanctificationis spiritum interius possideret.

2 Studebat bona Domini (cfr. Ps 26,13) sui arcano pectoris condere, nolens patere gloriae quod posset occasio esse ruinae.

3 Nam saepe cum beatificaretur a pluribus, verbum huiuscemodi (Gen 39,10) proferebat: "Filios et filias adhuc habere possem, nolite laudare securum!

4 Nemo laudandus, cuius incertus est exitus"

5 Ista quidem laudantibus; ad se autem sic: "Latroni si tanta contulisset Altissimus, gratior te foret, Francisce!".

6 Dicebat fratribus saepe: "De omni eo quod peccator potest, nemo sibi debet iniquo applausu blandiri.

7 Peccator", ait, "ieiunare potest, orare, plangere carnemque propriam macerare.

8 Hoc solum non potest: Domino scilicet suo esse fidelis.

9 In hoc itaque gloriandum, si suam Domino gloriam reddimus (Sir 35,10; ioa 9,24), si fideliter servientes, ipsi quidquid donat, adscribimus".

4

1 Ut autem pluribus modis negotiatior hic evangelicus lucraretur ac totum praesens tempus conflaret in meritum, non tam praeesse voluit quem subesse, nec tam praecipere quam parere.

2 Idcirco generali cedens officio, guardianum petiit, cuius voluntati per omnia subiaceret.

3 Tam enim uberem asserebat sanctae obedientiae fructum, ut eis qui iugo ipsius colla submitterent (cfr. Sir 51,34), nil temporis sine lucro transiret.

4 Unde et fratri, cum quo erat solitus ire, semper obedientiam promittere consueverat et servare.

5 Dixit aliquando sociis: "Inter alia, quae dignanter pietas mihi divina concessit, hanc gratiam contulit, quod ita diligenter novitio unius horae obedirem, si mihi guardianus daretur, sicut antiquissimo et discretissimo fratri.

6 Subditus", inquit, "praelatum suum non hominem considerare debet, sed illum pro cuius est amore subiectus.

7 Quanto autem comtemptibilior praesidet, tanto magis humilitas obedientis placet".

8 Cum vero vice quadam quaereretur ab eo, quis esset vere obediens iudicandus, corporis mortui similitudinem pro exemplo proposuit.

9 "Tolle", inquit, "corpus exanime, et ubi placuerit, pone!

10 Videbis non repugnare motum, non murmurare situm, non reclamare dimissum.

11 Quod si statuatur in cathedra, non alta sed ima respiciet; si collocetur in purpura, duplo pallescet.

12 Hic", ait, "verus obediens est, qui, cur moveatur, non diiudicat; ubi locetur non curat; ut transmutetur, non instat;

13 evectus ad officium, solitam tenet humilitatem; plus honoratus plus reputat se indignum".

5

1 Dixit aliquando socio suo: "Non mihi videor frater Minor, nisi fuero in statu, quem tibi descripsero.

2 Ecce, praelatus exsistens fratrum, vado ad capitulum, praedico et commoneo fratres, et in fine dicitur contra me: Non convenis nobis, quia illitteratus es, elinguis, idiota et (cfr. Act 4,13) simplex;

3 tandem eicior cum opprobrio, vilipensus ab omnibus.

4 Dico tibi, nisi eodem vultu, eadem mentis laetitia et eodem sanctitatis proposito haec verba audiero, frater Minor nequaquam sum".

5 Et addebat: "In praelatione casus, in laude praecipitium, in humilitate subditi animae lucrum est.

6 Cur ergo periculis plus quam lucris attendimus, cum acceperimus tempus ad lucrum?".

7 Hac igitur de causa humilitatis forma Franciscus fratres suos voluit vocari Minores, et praelatos sui Ordinis dici ministros, ut et verbis uteretur Evangelii, quod observare promiserat, et ex ipso nomine discerent discipuli eius, quod ad discendam humilitatem ad scholas humilis Christi venissent.

8 Magister siquidem humilitatis Christus Iesus, ut informares discipulos ad humilitatem perfectam, dixit: Quicumque voluerit inter vos maior fieri, sit vester minister, et quicumque voluerit inter vos primus esse, erit vester servus (Mat 20,26-27).

9 Cum autem requireret ab eo dominus Ostiensis, Ordinis Minorum Fratrum protector et promotor praecipuus, qui postmodum, iuxta quod idem vir sanctus praedixerat, ad summi pontificatus sublimatus honorem, Gregorius nonus est dictus, utrum sibi placeret, quod fratres sui promoverentur ad ecclesiasticas dignitates, respondiy: "Domine, Minores ideo vocati sunt fratres mei, ut maiores fieri non praesumant.

10 Si vultis", ait, "ut fructum faciant in Ecclesia Dei, tenete illos et conservate in statu vocationis eorum, et ad praelationes ecclesiasticas nullatenus ascendere permittatis".

6

1 Et quoniam humilitatem tam in se quam in subditis cunctis praeferebat honoribus, amator humilium Deus altioribus ipsum dignum iudicabat fastigiis, secundum quod uni fratri, viro virtutis et devotionis praecipuae, visio caelitus ostensa monstravit.

2 Cum enim esset in comitatu viri Dei et una cum ipso in quadam ecclesia deserta ferventi oraret affectu, in ecstasi factus, vidit inter multas in caelo sedes unam caeteris digniorem, pretiosis ornatam lapidibus et omni gloria refulgentem.

3 Miratus intra se praecelsi refulgentiam throni, anxia coepit cogitatione perquirere, quis ad illum deberet assumi.

4 Audivit inter haec vocem dicentem sibi (cfr. Act 9,4); "Sedes ista unius de ruentibus fuit et nunc humili servatur Francisco".

5 Reversus demum frater ad se ab orationis excessu, virum beatum exterius prodeuntem solito fuit more secutus.

6 Cumque incedentes per viam, de Deo invicem loquerentur, frater ille, visionis suae non immemor, solerter ab eo quaesivit, quid de se ipso sentiret.

7 Ad quem humilis Christi servus: "Videor", ait, "mihi maximus peccatorum".

8 Cui cum frater diceret ex adverso, quod hoc nec posset sana conscientia dicere nec sentire, subiunxit: "Si quantumcumque sceleratum hominem tanta fuisset Christus misericordia prosecutus, arbitror sane, quod multo quam ego Deo gratior esset".

9 Confirmatus fuit frater ex tam admirabilis humilitatis auditu de veritate visionis ostensae, Evangelio sacro testante cognoscens, quod ad excellentiam gloriae, de qua superbus eicitur, vere humilis exaltetur.

7

1 Alio quoque tempore, cum in deserta quadam oraret ecclesia in provincia Massae apud Montem Casalem, intellexit per spiritum, sacras ibidem remansisse reliquias.

2 Quas cum longo iam tempore defraudatas honorificentia debita non sine moerore conspiceret, praecepit fratribus, ut eas cum reverentia deferrent ad locum.

3 Sed cum, poscente causa, discessisset ab eis, mandati patris immemores, filii obedientiae meritum neglexerunt.

4 Die vero quadam, cum sacra celebrare vellent mysteria, superiore altaris operimento submoto, ossa pulcherrima et redolentia nimis non sine admiratione reperiunt, intuentes reliquias, quas non hominis manus sed Dei virtus attulerat.

5 Reversus paulo post, vir Deo devotus diligenter coepit exquirere, si quod de reliquiis mandaverat, esset impletum.

6 Verum neglectae obedientiae culpam fratres confitentes humiliter, cum poena veniam meruerunt.

7 Et ait vir sanctus: "Benedictus Dominus Deus meus (cfr. Ps 17,47), qui per seipsum implevit quod vos facere debuistis!"

8 Considera diligenter divinae providentiae curam circa pulverem nostrum, et humilis Francisci excellentem in oculis Dei perpende virtutem!

9 Nam cuius iussis non paruit homo, votis obedivit Deus.

8

1 Quodam tempore deveniens Imolam, civitatis episcopum adiit humiliterque poposcit, ut cum ipsius beneplacito posset populum ad praedicationem vocare.

2 Cui episcopus dure respondens: "Sufficit", inquit, "frater, quod ego praedicem populo meo".

3 Inclinavit caput verus humilis, et foras egressus, post modicam horam regreditur intro.

4 A quo cum episcopus quasi turbatus requireret, quid iterato petere vellet; humili tam corde quam voce respondit: "Domine, si pater filium uno pepulerit ostio, alio sibi reintrandum est".

5 Humilitate victus, episcopus alacri vultu eum amplexatus est, dicens: "Tu et omnes fratres tui de caetero in episcopatu meo generali mea licentia praedicetis, quia illud humilitas sancta promeruit".

9

1 Contigit ipsum aliquando Aretium devenire, cum tota civitas intestino bello quassata propinquum sui minabatur excidium.

2 Hospitatus vero in suburbio, vidit supra civitatem exsultantes daemones ac perturbatos cives ad caedem mutuam succendentes.

3 Ut autem seditiosas illas effugaret aereas potestates, fratrem Silvestrum, columbinae simplicitatis virum, quasi praeconem praemisit, dicens: "Vade ante portam civitatis et ex parte Dei omnipotentis daemonibus in virtute obedientiae praecipe, ut exeant festinanter".

4 Accelerat verus obediens patris iussa perficere, et praeoccupans in laudibus faciem (cfr. Ps 94,2) Domini, ante portam civitatis coepit clamare valenter: "Ex parte omnipotentis Dei et iussu servi eius Francisci procul hinc discedite, daemones universi!".

5 Redit ad pacem continuo civitas, et civilitatis in se iura cives omnes cum magna tranquillitate reformant.

6 Expulsa quippe daemonum furibunda superbia, quae civitatem illam velut obsidione vallaverat, superveniens sapientia pauperis, videlicet Francisci humilitas, pacem reddidit urbemque salvavit.

7 Humilis enim obedientiae ardua promerente virtute, super spiritus illos rebelles atque protervos tam potestativum fuerat assecutus imperium, ut et ipsorum feroces protervias premeret et importunas violentias propulsaret.

10

1 Fugiunt quidem superbi daemones excelsas virtutes humilium, nisi cum interdum ad humilitatis custodiam divina eos clementia colaphizari permittit, sicut et Paulus Apostolus de se ipso scribit (cfr. 2Cor 12,7), et Franciscus experimento probavit.

2 Rogatus enim a domino Leone cardinali Sanctae Crucis, ut secum aliquantulum moraretur in Urbe, acquievit humiliter ob ipsius reverentiam et amorem.

3 Prima igitur nocte, cum post orationem vellet quiescere, supervenerunt daemones in Christi militem atrociter insurgentes.

4 Quem cum diu verberassent ac dure, ad ultimum quasi seminecem reliquerunt (cfr. Luc 10,30).

5 Discedentibus illis, socius vocatus advenit, cui cum vir Dei rei narrasset eventum, subiungens ait: "Credo, frater, quod daemones, qui nihil possunt, nisi quantum providentia superna disponit, ideo in me nunc tam ferociter irruerunt, quia non bonam speciem praefert mansio mea in curia magnatorum.

6 Fratres mei qui in locis pauperculis commorantur, audientes me cum cardinalibus esse, suspicabuntur forsitan implicari mundanis, efferri honoribus et deliciis abundare (cfr. Luc 7,25).

7 Ideo melius iudico, eum qui ponitur in exempum (cfr. Iob 17,6), fugere curias et humiliter inter humiles in locis conversari humilibus, ut sustinentes penuriam fortes efficiat similia sustinendo"

8 Veniunt ergo mane (cfr. Mar 16,2), et humili excusatione proposita, valefaciunt cardinali.

11

1 Abhorrebat nempe vir sanctus superbiam, omnium malorum originem, et inobedientiam, ipsius pessimam prolem, sed non minus humilitatem poenitentiae acceptabat.

2 Accidit semel, ut eidem praesentaretur quidam frater, qui contra legem obedientiae aliquid fecerat, disciplina iustitiae corrigendus.

3 Videns autem vir Dei fratrem illum per signa evidentia veraciter esse compunctum, ad indulgendum ei amore fuit humilitatis inductus.

4 Ne tamen facilitas veniae incentivum esset aliis delinquendi, iussit, ablatum Fratri caputium in medium flammarum proici, ut omnes adverterent, quanta qualique vindicta offensa sit inobedientiae percellenda.

5 Cumque per moram caputium fuisset in medio ignis, praecepit, ipsum flammis detrahi reddique fratri humiliter poenitenti.

6 Mirabile dictu! Extrahitur caputium de medio flammarum, nullum habens adustionis vestigium.

7 Sicque factum est, ut hoc uno Deus miraculo et sancti viri virtutem et humilitatem poenitentiae commendaret.

8 Digne itaque sectanda est Francisci humilitas, quae tam miram in terris etiam dignitatem obtinuit, ut Deum inclinaret ad votum et hominis immutaret affectum, daemonum protervitatem suo iussu propelleret et flammarum voracitatem solo nutu refrenaret.

9 Revera haec est, quae possessores suos exaltans, dum omnibus reverentiam exhibet, ab omnibus promeretur honorem.

Caput VII - De amore paupertatis et mira suppletione defectuum.

1

1 Inter cetera charismatum dona, quae a largo Datore Franciscus obtinuit, praerogativa quadam speciali promeruit in divitias simplicitatis excrescere per altissimae paupertatis amorem.

2 Hanc Filio Dei vir sanctus familiarem attendens et iam quasi toto orbe repulsam, caritate sic studuit desponsare perpetua (cfr. Ier 31,3), quod non solum pro ea patrem matremque reliquit (cfr. Gen 2,24; Mar 10,7), verum etiam quae habere potuit universa dispersit.

3 Nemo tam auri quam ipse cupidus paupertatis, nec thesauri custodiendi sollicitior ullus quam iste huius evangelicae margaritae.

4 In hoc praecipue suus offendebatur adspectus, si quidquam videret in fratribus, quod paupertati non per omnia consonaret.

5 Revera ipse a principio religionis usque ad mortem tunica, chordula et femoralibus dives, his contentus fuit.

6 Christi Iesu paupertatem et Matris frequenter cum lacrimis revocabat ad mentem;

7 inde hanc virtutum asserens esse reginam, quia in Rege regum (cfr. 1Tim 6,15) et in regina Matre ipsius tam praestanter effulsit.

8 Nam et fratribus in conclavi quaerentibus, quae virtus magis amicum redderet Christo, quasi secretum sui cordis aperiens, respondebat:

9 "Paupertatem noveritis, fratres, specialem viam esse salutis tamquam humilitatis fomentum perfectionisque radicem, cuius est fructus multiplex, sed occultus.

10 Haec enim est evangelici agri thesaurus absconditus (cfr. Mat 13,44), pro quo emendo vendenda sunt omnia, et quae vendi non possunt illius comparatione spernenda".

2

1 "Ad huius", inquit, "culmen qui cupit attingere, non solum mundanae prudentiae, verum etiam litterarum peritiae renuntiare quodam modo debet, ut, tali expropriatus possessione, introëat in potentias Domini (cfr. Ps 70,16) et nudum se offerat brachiis Crucifixi.

2 Nequaquam enim saeculo perfecte renuntiat qui proprii sensus loculos intra cordis arcana reservat".

3 Saepe vero de paupertate sermonem faciens, ingerebat fratribus evangelicum illud:" Vulpes foveas habent et volucres caeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (Mat 8,20; Luc 9,58)".

4 Propter quod docebat fratres, ut pauperum more pauperculas casas erigerent, quas non inhabitarent ut proprias, sed sicut peregrini et advenae (cfr. 1Pet 2,11) alienas.

5 Leges namque peregrinorum (cfr. Ex 12,49) esse dicebat sub alieno colligi tecto, sitire ad patriam, pacifice pertransire.

6 Mandabat dirui aliquando domos erectas, aut fratres exinde amoveri, si aliquid in eis perciperet, quod ratione appropriationis vel sumptuositatis contrarium esset evangelicae paupertati.

7 Hanc sui dicebat Ordinis fundamentum, cui substrato primarie sic omnis structura religionis innititur, ut ipsius firmitate firmetur et eversione funditus evertatur.

3

1 Docebat proinde, sicut revelatione didicerat, sacrae religionis ingressum ab illo fore inchoandum evangelico verbo: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibud (Mat 19,21);

2 ideoque nonnisi expropriatos et nihil penitus retinentes admittebat ad Ordinem, tum propter verbum sancti Evangelii, tum etiam ne forent in scandalum loculi reservati.

3 Unde in Marchia Anconitana cuidam petendi ad Ordinem recipi verus pauperum patriarcha respondit: "Si vis Christi pauperibus iungi, mundi pauperibus tua distribue!".

4 Quo audito perrexit homo, et ductus amore carnali, sua suis reliquit, nilque pauperibus.

5 Verum cum haec, illo referente, vir sanctus audisset, dura eum increpatione feriens, dixit: "Vade viam tuam, frater musca, quoniam nondum existi de domo et cognatione tua (cfr. Gen 12,1).

6 Consanguineis tuis tua dedisti et defraudasti pauperes, dignus non es pauperibus sanctis.

7 Incepisti a carne, ruinosum fundamentum spirituali fabricae collocasti".

8 Rediit animalis homo (cfr. 1Cor 2,14) ad suos et repetiit sua, quae pauperibus relinquere nolens, virtutis propositùm citius dereliquit.

4

1 Alio quoque tempore, cum in loco Sanctae Mariae de Portiuncula tanta esset inopia, quod non posset hospitibus fratribus supervenientibus secundum necessitatis exigentiam provideri: adiit virum Dei vicarius suus,

2 allegans penuriam fratrum et petens, ut intrantium novitiorum res aliquas reservare liceret, ad quas expendendas recurrere possent fratres tempore opportuno (cfr. Ps 144,15).

3 Ad quem vir superni consilii non ignarus: "Absit", inquit, "a nobis, frater carissime, ut pro quovis homine impie agamus in regulam.

4 Malo te altare Virginis gloriosae nudare, cum necessitas id requirit, quam contra paupertatis votum et observantiam Evangelii aliquid vel modicum attentare.

5 Gratius enim habebit Virgo beata, sancti Evangelii perfecte servato concilio, suum altare detegi, quam altari vestito, Filii sui promissum consilium praetermitti".

5

1 Transiens autem quodam tempore vir Dei cum socio per Apuliam iuxta Barum, invenit in via bursam magnam, quasi plena esset denariis, tumescentem, quam usitato vocabulo fundam appellant.

2 Monetur a socio pauper Christi et instanter inducitur, ut bursa tollatur e terra, et pecunia pauperibus erogetur.

3 Renuit homo Dei, commentum affirmans fore diaboli in bursa inventa, et fratrem non suadere rem meriti sed peccati, aliena scilicet surripere ac donare.

4 Recedunt de loco, festinant iter perficere coeptum.

5 Sed nondum quiescit frater, vacua pietate delusus, virum Dei molestans, quasi qui de relevanda pauperum penuria non curaret.

6 Acquievit tandem vir mitis redire ad locum, non ut fratris voluntatem perficeret, sed ut detegeret diabolicam fraudem.

7 Reversus ergo ad fundam cum fratre et iuvene quodam, qui erat in via, oratione praemissa, iubet socio illam levare.

8 Tremefactus frater obstupuit, diabolicum iam praesentiens monstrum; propter obedientiae tamen sanctae mandatum dubietatem abigens cordis, manum extendit ad bursam.

9 Et ecce, serpens non modicus, de bursa exsiliens simulque cum ipsa subito evanescens, diabolicam deceptionem fratri monstravit.

10 Hostilis itaque versutiae deprehensa fallacia, dixit vir sanctus ad socium: "Pecunia servis Dei, o frater, nihil aliud est quam diabolus et coluber venenosus".

6

1 Accidit post haec quiddam mirabile viro sancto, dum se ad civitatem Senensem, causa exigente, transferret.

2 Tres quidem mulieres pauperculae, statura, aetate ac facie per omnia similes, in quadam ei magna planitie inter Campilium et Sanctum Quiricum occurrerunt, novum salutationis munusculum offerentes: "Bene veniat", inquiunt, "domina paupertas!".

3 Quo audito, verus paupertatis amator indicibili repletus est gaudio, utpote qui nihil in se salutandum hominibus tam libenter haberet, quam quod illae decreverant.

4 Subito disparentibus illis, considerantes fratres socii, tam admirabilem in eis similitudinis, salutationis, occursus et disparentiae novitatem, mysticum aliquid designari circa virum sanctum non irrationabiliter perpenderunt.

5 Sane per illas tres, ut videbatur, mulieres pauperculas sic uniformi facie occurrentes, sic saltitantes insolite, sic subito disparentes, evangelicae perfectionis formositas, quantum ad castitatem scilicet, obedientiam et paupertatem, satis convenienter ostenditur in viro Dei pari forma perfecte fulsisse, licet gloriari praeelegerit in privilegio paupertatis, quem modo matrem, modo sponsam, modo dominam (cfr. Mat 12,50; 2Cor 11,2) nominare solebat.

6 In hac caeteros cupiebat excedere, qui ex ipsa didicerat inferiorem se omnibus reputare.

7 Si quando igitur pauperiorem se quempiam secundum exteriorem habitum cerneret, semetipsum protinus arguens excitabat ad simile, tamquam si aemula paupertate concertans, vinci se timeret in illo.

8 Accidit enim, ut pauperculum quemdam obvium haberet in via, cuius cum nuditatem aspiceret, compunctus corde, lamentabili voce dixit ad socium:

9 "Magnam verecundiam intulit nobis huius inopia, quia nos pro magnis divitiis paupertatem elegimus, et ecce magis relucet in isto".

7

1 Propter sanctae paupertatis amorem omnipotentis Dei famulus eleemosynis ostiatim quaesitis utebatur multo libentius quem oblatis.

2 Si quando enim invitatus a magnis personis, mensis esset profusioribus honorandus, prius per propinquas vicinorum domos panum fragmenta petebat ac deinde, sic ditatus inopia, discumbebat.

3 Et cum aliquando id fecisset, invitatus a domino Ostiensi, qui pauperem Christi praecipuo complexabatur affectu, conquerenti episcopo, quod suo derogasset honori, utpote qui in eius comesturus hospitio pro eleemosynis isset, servus Dei respondit: "Magnum, mi domine, vobis honorem exhibui, dum maiorem Dominum honoravi.

4 Siquidem beneplacitum est Domino in paupertate, et ea maxime, quae voluntaria pro Christo mendicitas est.

5 Hanc dignitatem regalem, quam pro nobis Dominus Iesus, egenus factus, assumpsit ut sua nos ditaret inopia ac vere pauperes spiritu regni caelorum (cfr. 2Cor 8,9; Mat 5,3) reges institueret et heredes, nolo relinquere pro feudo divitiarum falsarum vobis ad horam concesso".

8

1 Nonnumquam fratres ad petendum eleemosynam hortans, verbis utebatur huiusmodi:

2 "Ite", inquit," quoniam hac novissima hora (cfr. 1Ioa 2,18) fratres Minores commodati sunt mundo, ut electi in eis impleant, unde a Iudice commendentur, illud audientes suavissimum verbum: Quamdiu -fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis (cfr. Mat 25,40)".

3 Iucundum proinde dicebat sub fratrum Minorum titulo mendicare, quem in retributione iustorum evangelicae veritatis Magister ore suo tam signanter expressit.

4 In festis quoque praecipuis, ubi opportunitas aderat, mendicare solitus erat, dicens in sanctis pauperibus propheticum illud impleri: Panem Angelorum manducavit homo (cfr. Ps 77,25).

5 Illum sane panem angelicum esse dicebat, quem pro Dei petitum amore, et beatis suggerentibus Angelis, pro ipsius caritate largitum sancta paupertas colligit ostiatim.

9

1 Unde cum semel die sancto Paschae moram faceret in eremitorio quodam adeo ab hominum habitatione remoto, quod commode mendicare non posset, memor illius qui discipulis euntibus in Emmaus ipso die in specie peregrini (cfr. Luc 24,13.18) apparuit, ab ipsis fratribus eleemosynam petiit ut peregrinus et pauper.

2 Quam cum accepisset humiliter, sacris eos informavit eloquiis, quod transeuntes per mundi desertum tamquam peregrini et advenae (cfr. 1Pet 2,11) verique Hebraei Pascha Domini, hoc est transitum ex hoc mundo ad Patrem (cfr. Ioa 13,1), in paupertate spiritus continue celebrarent.

3 Et quoniam in petendis eleemosynis non quaestus agebatur cupidine, sed spiritus libertate, Pater pauperum (cfr. Iob 29,16) Deus specialem de ipso curam gerere videbatur.

10

1 Accidit enim semel, ut infirmitate gravatus Domini servus in loco Noceriae reduceretur Assisium per sollemnes nuntios, ad